Radioölçaşlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 40-b. — ziyouz.com
Radioölçaşlar — radiotexnik qurilmalarning infratovuş va öta yuqori çastotalar diapazonidagi işini ifodalovçi elektr, magnit va elektromagnit kattaliklarni hamda ularning nisbatlarini ölçaş. R. radiotexnika va elektronika b-n bir davrda paydobölgan. R. elektr kattaliklarni ölçaş usuliga asoslanadi. R. elektr ölçanadigan kattaliklarning köpligi va çegarasining kengligidir (Mas, kuçlaniş böyiça 10 s— 103 V, quvvat böyiça 10~16 — 108 Vt, çastota böyiça 10~4— 1012gs). Radioölçaş usullarining qöllaniş sohalari: elektr va radioelementlar parametrlarini ölçaş; yarimötkazgiçli va elektrvakuum elementlar, asboblar va qurilmalarning iş rejimini aniqlaş; elektron va radiotexnik qurilmalarning tafeilotlarini örganiş; radioölçaş asboblarini, radiotexnik bloklar, qurilmalar va tizimlarni darajalaş hamda kalibrlaş (vattmetrlar, radiopriyomniklar va b.).
Işlatilişiga qarab, lab.da, i.ç.da va dala şaroitlarida foydalanadigan xillarga bölinadi. Laboratoriyada foydalaniladigan R. usullari parametrlarni juda aniq ölçaşi b-n farq qiladi. Işlab çiqarişda foydalaniladigan işlab çiqariladigan buyumlar parametrlarini nazorat qiliş uçun xizmat qiladi. Dala şaroitida turli radiotexnik qurilmalar yoki atrof muhit parametrlarini operativ tekşiriş va ölçaşda foydalaniladi.
Vazifasiga qarab, R. kuçlaniş, quvvat, çastota va fazalarning siljişini ölçaydigan xillarga bölinadi.
Noelektr kattaliklar (çiziqli ölçamlar, tra, bosim va b.)ni R. usuli b-n aniqlaşda radioölçaş asboblari turli özgartirgiçlar b-n birgaklida qöllaniladi.
R. radioaloqa, televideniye, radiolokatsiya, avtomatika vositalari, hisoblaş texnikasi, diagnostika texnikasi apparatlarini işlab çiqişda, işlatişda, şuningdek, elektron asboblar hamda elementlarni tayyorlaşda qöllaniladi. R. usullaridan fizika, kimyo, biologiya, tibbiyot, geologiya va b. sohalarida foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАДИОЎЛЧАШЛАР — радиотехник қурилмаларнинг инфратовуш ва ўта юқори частоталар диапазонидаги ишини ифодаловчи электр, магнит ва электромагнит катталикларни ҳамда уларнинг нисбатларини ўлчаш. Р. радиотехника ва электроника б-н бир даврда пайдобўлган. Р. электр катталикларни ўлчаш усулига асосланади. Р. электр ўлчанадиган катталикларнинг кўплиги ва чегарасининг кенглигидир (Мас, кучланиш бўйича 10 s— 103 В, қувват бўйича 10~16 — 108 Вт, частота бўйича 10~4— 1012гц). Радиоўлчаш усулларининг қўлланиш соҳалари: электр ва радиоэлементлар параметрларини ўлчаш; яримўтказгичли ва электрвакуум элементлар, асбоблар ва қурилмаларнинг иш режимини аниқлаш; электрон ва радиотехник қурилмаларнинг тафеилотларини ўрганиш; радиоўлчаш асбобларини, радиотехник блоклар, қурилмалар ва тизимларни даражалаш ҳамда калибрлаш (ваттметрлар, радиоприёмниклар ва б.).
Ишлатилишига қараб, лаб.да, и.ч.да ва дала шароитларида фойдаланадиган хилларга бўлинади. Лабораторияда фойдаланиладиган Р. усуллари параметрларни жуда аниқ ўлчаши б-н фарқ қилади. Ишлаб чиқаришда фойдаланиладиган ишлаб чиқариладиган буюмлар параметрларини назорат қилиш учун хизмат қилади. Дала шароитида турли радиотехник қурилмалар ёки атроф муҳит параметрларини оператив текшириш ва ўлчашда фойдаланилади.
Вазифасига қараб, Р. кучланиш, қувват, частота ва фазаларнинг силжишини ўлчайдиган хилларга бўлинади.
Ноэлектр катталиклар (чизиқли ўлчамлар, тра, босим ва б.)ни Р. усули б-н аниқлашда радиоўлчаш асбоблари турли ўзгартиргичлар б-н биргаклида қўлланилади.
Р. радиоалоқа, телевидение, радиолокация, автоматика воситалари, ҳисоблаш техникаси, диагностика техникаси аппаратларини ишлаб чиқишда, ишлатишда, шунингдек, электрон асбоблар ҳамда элементларни тайёрлашда қўлланилади. Р. усулларидан физика, кимё, биология, тиббиёт, геология ва б. соҳаларида фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.