Radiopelengator
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 31-b. — ziyouz.com
Radiopelengator (radio... va gollandça peling — yönaliş) — uzatuvçi radiostansiya yönalişini aniqlaşga (pelenglaşga) imkon beradigan radioqabul qurilmasi. R. pelenglanayotgan obyektdan tarqalayotgan radiotölqinlarni qabul qiluvçi antenna — fiderli tizim (AFS) va qabul qiluvçi indikatordan iborat. Indikatorda qabul qilinayotgan radiotölqinlar AFS da hosil qilayotgan özgaruvçan elektr yurituvçi kuçlarning amplitudalarini taqqoslaş (amplituda usuli b-n radiopelenglaşda) yoki fazalar farqini ölçaş (fazaviy usul b-n radiopelenglaşda) natijasida pelenglanayotgan obyekt yönalişi b-n hisob boşi deb qabul qilingan asosiy tekisliklar orasidagi burçaklar haqida ma'lumot olinadi. Universal (ikki koordinatali) R.da bu yönalişni aniklovçi ikkala burçak, azimutal R.da ulardan bittasi (azimut) ölçanadi. Dengiz navigatsiyasida R. yordamida azimutni ölçaş radiopelenglaş deyiladi.
Ölçaş işlarining avtomatlaşganlik darajasiga qarab, R. noavtomat i k (tovuşli) — pelenglaş obyektining signallari minimal va maksimal eşitilişiga qarab indikatsiyalaydigan; yarimavtomatik (vizual) — strelkali indikatorli yoki elektronnurli indikatsiyalaydigan; avtomatik — ölçanadigan parametrlarni raqamli hisoblaydigan xillarga bölinadi. Antenna xillarining öziga xosligi va amplituda usuli b-n radiopelenglaşga asoslangan yönalişli qabul hodisasini A. S. Popov qayd qilib ötgan. R. radioastronomiya, meteorologiya, dengiz, havo va kosmik navigatsiyada keng qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАДИОПЕЛЕНГАТОР (радио... ва голландча peling — йўналиш) — узатувчи радиостанция йўналишини аниқлашга (пеленглашга) имкон берадиган радиоқабул қурилмаси. Р. пеленгланаётган объектдан тарқалаётган радиотўлқинларни қабул қилувчи антенна — фидерли тизим (АФС) ва қабул қилувчи индикатордан иборат. Индикаторда қабул қилинаётган радиотўлқинлар АФС да ҳосил қилаётган ўзгарувчан электр юритувчи кучларнинг амплитудаларини таққослаш (амплитуда усули б-н радиопеленглашда) ёки фазалар фарқини ўлчаш (фазавий усул б-н радиопеленглашда) натижасида пеленгланаётган объект йўналиши б-н ҳисоб боши деб қабул қилинган асосий текисликлар орасидаги бурчаклар ҳақида маълумот олинади. Универсал (икки координатали) Р.да бу йўналишни аникловчи иккала бурчак, азимутал Р.да улардан биттаси (азимут) ўлчанади. Денгиз навигациясида Р. ёрдамида азимутни ўлчаш радиопеленглаш дейилади.
Ўлчаш ишларининг автоматлашганлик даражасига қараб, Р. ноавтомат и к (товушли) — пеленглаш объектининг сигналлари минимал ва максимал эшитилишига қараб индикациялайдиган; яримавтоматик (визуал) — стрелкали индикаторли ёки электроннурли индикациялайдиган; автоматик — ўлчанадиган параметрларни рақамли ҳисоблайдиган хилларга бўлинади. Антенна хилларининг ўзига хослиги ва амплитуда усули б-н радиопеленглашга асосланган йўналишли қабул ҳодисасини А. С. Попов қайд қилиб ўтган. Р. радиоастрономия, метеорология, денгиз, ҳаво ва космик навигацияда кенг қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.