Radiotölqinlar difraksiyasi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 37-b. — ziyouz.com
Radiotölqinlar difraksiyasi — radiotölqinlar tösiqqa uçraganda kuzatiladigan hodisa. Radiotölqin bir jinsli muhitda tarqalayotganida tösiqqa uçrab, öz amplitudasi va fazasini özgartirib, töğri çizikli yönalişidan çetlaşadi. Bu hodisa yoruğlik difraksiyasita öxşab ketadi. Real şaroitda tösiq turli şaklli va u radiotölqinlar uçun şaffof yoki noşaffof bölişi mumkin. Difraksion ötiş hodisasi tösiqölçami b-n tölqin uzunligining özaro nisbatiga boğliq. Bu boğlaniş tölqin uzunligi oşişi b-n kuçayadi.
Yerning sferik yuzasidagi R.d. tufayli radiotölqinlar töğri köriniş çegarasidan taşqarida ham qabul qilinadi. Radiotölqinlar Yer yuzasi yaqinida tarqalayotib, tölqin energiyasining Yerda qisman yutilişi tufayli sönadi. Uning tölqin uzunligi qança qisqa bölsa, şunçalik köproq öz amplitudasini kamaytiradi. Şu sababli tölqin tarqaliş masofasi tölqin uzunligiga boğliq bölib, tölqin uzunligi yetarli uzun bölgan radiotölqinlar R.d. tufayli bir neça ming km gaça tarqalişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАДИОТЎЛҚИНЛАР ДИФРАКЦИЯСИ — радиотўлқинлар тўсиққа учраганда кузатиладиган ҳодиса. Радиотўлқин бир жинсли муҳитда тарқалаётганида тўсиққа учраб, ўз амплитудаси ва фазасини ўзгартириб, тўғри чизикли йўналишидан четлашади. Бу ҳодиса ёруғлик дифракциясита ўхшаб кетади. Реал шароитда тўсиқ турли шаклли ва у радиотўлқинлар учун шаффоф ёки ношаффоф бўлиши мумкин. Дифракцион ўтиш ҳодисаси тўсиқўлчами б-н тўлқин узунлигининг ўзаро нисбатига боғлиқ. Бу боғланиш тўлқин узунлиги ошиши б-н кучаяди.
Ернинг сферик юзасидаги Р.д. туфайли радиотўлқинлар тўғри кўриниш чегарасидан ташқарида ҳам қабул қилинади. Радиотўлқинлар Ер юзаси яқинида тарқалаётиб, тўлқин энергиясининг Ерда қисман ютилиши туфайли сўнади. Унинг тўлқин узунлиги қанча қисқа бўлса, шунчалик кўпроқ ўз амплитудасини камайтиради. Шу сабабли тўлқин тарқалиш масофаси тўлқин узунлигига боғлиқ бўлиб, тўлқин узунлиги етарли узун бўлган радиотўлқинлар Р.д. туфайли бир неча минг км гача тарқалиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.