Radon
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 42-b. — ziyouz.com
Radon (Radonum), Rn — Mendeleyev davriy sistemasining VIII guruhiga mansub kimyoviy radioaktiv element. Tartib raqami 86. Inert gazlar jumlasiga kiradi. Eng barqaror izotopining massa soni 222. Radiy (226Ra)ning a — yemirilişida 222Rn (T1/2=3,823 kun) hosil bölganligi sababli unga «Radon» nomi berilgan. Bu izotopni 1899 y.da nemis olimi E. Dorn kaşf kilgan. Hoz. vaqtda R.ning 20 dan ortiq izotopi ma'lum. R.ning 3 ta izotopi (radon — Rn, toron — Tp va aktion — An) tabiiy 3 radioaktiv katordagi izotoplar jumlasiga kiradi. Ular havoda, suvda va tuprokda uçraydi. Normal şaroitda 1m3 havoda 7106 R. böladi.
R. normal şaroitda rangeiz, hidsiz va ta'msiz gaz. Suyuklaniş trasi — 71°, kaynaş trasi —62°, ziçligi 9,9 kg/m3. R. radioaktivligi jihatidan juda xavfli zaharli moddalar jumlasiga kiradi. R. radiy tuzlaridan olinadi. U xuddi ksenon kabi ba'zi moddalar b-n molekulyar birikmalar hosil qiladi.
R. ilmiy tadqiqotlarda va tibbiyotda (R.li vannalar) işlatiladi (q. Alfaterapiya). Metall sirtlarining notekisligini aniqlaşda, radioaktiv elementlarni topişda qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАДОН (Radonum), Rn — Менделеев даврий системасининг VIII гуруҳига мансуб кимёвий радиоактив элемент. Тартиб рақами 86. Инерт газлар жумласига киради. Энг барқарор изотопининг масса сони 222. Радий (226Ra)нинг а — емирилишида 222Rn (T1/2=3,823 кун) ҳосил бўлганлиги сабабли унга «Радон» номи берилган. Бу изотопни 1899 й.да немис олими Э. Дорн кашф килган. Ҳоз. вақтда Р.нинг 20 дан ортиқ изотопи маълум. Р.нинг 3 та изотопи (радон — Rn, торон — Тп ва актион — An) табиий 3 радиоактив катордаги изотоплар жумласига киради. Улар ҳавода, сувда ва тупрокда учрайди. Нормал шароитда 1м3 ҳавода 7106 Р. бўлади.
Р. нормал шароитда рангеиз, ҳидсиз ва таъмсиз газ. Суюкланиш траси — 71°, кайнаш траси —62°, зичлиги 9,9 кг/м3. Р. радиоактивлиги жиҳатидан жуда хавфли заҳарли моддалар жумласига киради. Р. радий тузларидан олинади. У худди ксенон каби баъзи моддалар б-н молекуляр бирикмалар ҳосил қилади.
Р. илмий тадқиқотларда ва тиббиётда (Р.ли ванналар) ишлатилади (қ. Альфатерапия). Металл сиртларининг нотекислигини аниқлашда, радиоактив элементларни топишда қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.