Rafinatsiyalaş
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80-b. — ziyouz.com
Rafinatsiyalaş (nem. Raffi nieren, frans. raffi ner — tozalamoq), rafinirlaş — metallar va qotişmalar, yoğ va moylarni (odatda, suyuq holatda) keraksiz yoki zararli qöşimçalardan tozalaş. Metallarni R. yuqori trali (pirometallurgiya), elektrolitik va kimyoviy turlarga bölinadi. Yuqori trali R.da metallarga oksidlovçilar yoki modifikatorlar qöşiladi. Ular qöşimçalar b-n suyuq metallda erimaydigan (mexanik yöl b-n ajratiladigan) yoki R. trasida uçuvçan kimyoviy birikmalar hosil qiladi. Bundan taşqari, metallga suyuq sintetik toşqollar, inert gazlar (Mas, argon), oltingugurt, galogenlar, galogenidlar va b. moddalar b-n işlov beriladi. Elektrolitik R. tuzlarning suvdagi eritmalari yoki tuzli suyukliklarning elektrolizidan iborat. Bu turning keng tarqalgan usuli tozalanadigan metallarni anodsa eritiş va toza metallarni katodda çöktiriş jarayonlarini öz içiga oladi. Kimyoviy R. metall va qöşimçalarning kislotali yoki işqorli eritmalarda turliça erituvçanligiga asoslangan. R. bevosita peçlar yoki maxsus qurilmalarda amalga oşiriladi. Asl metallarni R. affinaj deb ataladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАФИНАЦИЯЛАШ (нем. Raffi nieren, франц. raffi ner — тозаламоқ), рафинирлаш — металлар ва қотишмалар, ёғ ва мойларни (одатда, суюқ ҳолатда) кераксиз ёки зарарли қўшимчалардан тозалаш. Металларни Р. юқори трали (пирометаллургия), электролитик ва кимёвий турларга бўлинади. Юқори трали Р.да металларга оксидловчилар ёки модификаторлар қўшилади. Улар қўшимчалар б-н суюқ металлда эримайдиган (механик йўл б-н ажратиладиган) ёки Р. трасида учувчан кимёвий бирикмалар ҳосил қилади. Бундан ташқари, металлга суюқ синтетик тошқоллар, инерт газлар (Мас, аргон), олтингугурт, галогенлар, галогенидлар ва б. моддалар б-н ишлов берилади. Электролитик Р. тузларнинг сувдаги эритмалари ёки тузли суюкликларнинг электролизидан иборат. Бу турнинг кенг тарқалган усули тозаланадиган металларни анодца эритиш ва тоза металларни катодда чўктириш жараёнларини ўз ичига олади. Кимёвий Р. металл ва қўшимчаларнинг кислотали ёки ишқорли эритмаларда турлича эритувчанлигига асосланган. Р. бевосита печлар ёки махсус қурилмаларда амалга оширилади. Асл металларни Р. аффинаж деб аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.