Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Rajabiylar

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 43–46-b. — ziyouz.com

    Rajabiylar — 20-a. özbek san'atiga ulkan hissa qöşgan san'atkorlar sulolasi. Sulola boşliği Yunus Rajabiy [1897.5(17).1—Toşkent — 1976.23.4] — bastakor, xonanda va sozanda (nay, dutor), özbek musiqa merosini töplovçisi. Özbekiston xalq artisti (1953), Özbekiston FA akad. (1966). Madrasada, keyinçalik Turkiston xalq konservatoriyasida (1919— 23), Toşkent Oliy musiqa maktabining tayyorlov kursi (1934) hamda Moskvada taşkil etilgan bastakorlar kursi (1940—41)da ta'lim olgan. Dutor çalişni Mirza Qosimdan, keyinçalik özbek mumtoz musiqa merosini Ş. Şoumarov, Hoji Abdulaziz, Töyçi hofiz, Domla Halimlardan örgangan. Samarqand pedagogika bilim yurtida musiqa öqituvçisi (1923—25). Samarqand teatrining musiqa rahbari (1925—27), Özbekiston radiokomiteti qoşidagi xalq çolğu asboblari ansambli (keyinçalik xalq çolğulari orkestri) taşkilotçisi va badiiy rahbari (1927—42, 1945—59), Yangiyöl teatri musiqa rahbari (1942—45), Özbekiston teleradiosining «Maqom» ansambli taşkilotçisi va badiiy rahbari (1959—76). Yoşligidanoq şirali va ta'sirçan ovozga ega bölgan iste'dodli xonanda va mohir sozanda sifatida tanilgan. Uning repertuaridan maqom parçalari, «Girya», «Uşşoq», «Köça bogi», «Eşvoy», «Kurd», «Qalandariy», «Gulyor—Şahnoz», «Bayet», «Dugohi Husayniy», «Çorgoh», «Miskin», «Nasrulloyi» kabi aşula va kuy turkumlari örin olgan. U bir qança qad. özbek xalq kuy va aşulalarini qayta işlab tiklagan: «Subhidam», «Yolğiz» «Sayqal», «Fiğon», «Oraz», «Begi Sultan» va b. Ijroçilik faoliyatini bastakorlik b-n birgalikda olib borgan Yu. R. özbek musiqali dramasining şakllanişiga muhim hissa qöşgan. Dastlab «Farhod va Şirin» (Xurşid, 1922—25, Ş. Şoumarov b-n hamkorlikda), «Layli va Majnun» (Xurşid, 1926), «Rustam» (U. Ismoilov, 1933), «Avaz» (A. Hidoyatov, 1935), «Xolisxon» (Hamza, 1940) kabi spektakllarga xalq aşulalari asosida kuylar bastalagan. Keyinçalik B. Nadejdin b-n hamkorliqsa «Qasos» (A. Umariy, Uyğun, 1941), N. Mironov b-n «Qöçqor Turdiyev» (S. Abdulla, Çustiy, 1942), G. Muşel b-n «Muqanna» (H. Olimjon, 1943), O. Halimov b-n «Nodira» (S. Kosimov, Ya. Mamatxonov, 194243), B. Zeydman b-n «Öğil uylantiriş» (H. Fylom, 1964), Sayfi Jalil b-n «Navoiy Astrobodda» (I. Maxsumov, 1968) singari musiqali dramalarni yaratgan. U «Zaynab va Omon» operasi (1958; B. Zeydman, D. Zokirov va T. Sodikrvlar b-n) ning yozilişida iştirok etgan.

    Yu. R., şuningdek, «Fabrika yallasi», «Bizning davron», «Mirzaçölda tuy», «Özbekiston», «Yangrasin Gulyor», «Dugonalarga», «Kadah», «Koşki», «Gul soçar», «Judo», «Ra'nolanmasun», «Çapandoz», «Kuygay» kabi qöşiq va aşulalar, «Öyin Bayoti», «Öyin Dugohi», «Paxta» singari rake kuylari yaratgan.

    Yu. R.ning, ayniqsa, özbek musiqa merosini töplaşdagi xizmatlari katta. U 1935 y.dan xalq, kuy va aşulalarini notaga yoza boşlagan. Natijada Ye. Romanovskaya va Il. Akbarov tuzgan «Özbek xalq qöşiqlari» (1939) töplamidan Yu. R. notaga olgan 29 ta xalq musiqa namunasi urin olgan. 1955—59 y.larda Yu. R. 5 jildli «Özbek xalq musiqasi» (I. A. Akbarov taxririda) tuplamini naşr ettirdi. Unga mingga yaqin turli janrdagi özbek (bir kança tojik, uyğur) kuy va aşulalari, Buxoro Şaşmaqomi, Farğona — Toşkent maqom yöllari, katta aşulalar, 20-a. bastakorlari (Hamza, K. Jabborov, N. Hasanov, S. Kalonov, F. Sodiqov, T. Jalilov, M. Mirzayev va b.)ning asarlari kiritilgan. «Makom» ansambli b-n işlaşi jarayonida Yu. R. Şaşmaqomning 6 jildli yangi naşrini (1966—74, F. Karomatov taxririda) hamda grammplastinka yozuvlar mukammal tuplamini (Toşkent grammyozuvlar studiyasida, 1970-y.lar) tayyorladi. T. Sodikrv, D. Zokirov, D. Soatqulov, F. Sodikrv, N. Hasanov, K. Jabborov, S. Kalonov, K. Möminov, O. Imomxöjayev, B. Dovidova, K. Ismoilova, O. Alimahsumov, T. Alimatov va b. san'atkorlar Yu. R .ning şogirdlaridir. Yu. R. Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati (1971), «Buyuk xizmatlari uçun» ordeni (2000) b-n mukofotlangan. Özbekiston teleradiokompaniyasi qoşidagi «Maqom» ansambli, Jizzax musiqali drama va komediya teatri, Toşkent musiqa pedagogika bilim yurti, Toşkentdagi köçalardan biri, metro bekati Yunus Rajabiy nomi b-n yuritiladi. Uning hayoti va ijodiga bağişlangan «Yunus Rajabiy» («Özkinoxronika» studiyasi, 1967; «Özbektelefilm» studiyasi, 1990), «Umr daftari» (Özbekiston televideniyesi, 2001) filmlari suratga olingan. Yunus Rajabiy 1957—76 y.lar yaşab ijod etgan uy (Toşkent, Yunus Rajabiy köçasi, 20)da 1997 y.da Rajabiy uymuzeyi oçilgan. 2001 y. Yunus Rajabiy madaniyat markazi taşkil etilgan.

    Rizqi Rajabiy (1887— Toşkent — 1977.20.7) — sozanda (tanbur), özbek musiqa ijroçilik san'atining yirik namoyandasi. Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1940). Yunus Rajabiyning akasi. Toşkent musiqa texnikumini tugatgan (1923). Samarqand musiqa bilim yurtida öqituvçi va viloyat musiqali teatrida sozanda (1924— 27). Özbekiston radioqömitasi huzuridagi Xalq musiqa çolğulari ansamblida sozanda, konsertmeyster (1927—42). Toşkent musiqa texniku mida (1930—39), Toşkent konservatoriyasida (1972—77) öqituvçi. Ijro uslubi noxun zarblarini hamda musiqa bezak (noliş, sayqal) larini kuy xarakteri va mazmuniga moslab işlatişi b-n ajralib turadi. Repertuaridan maqom yöllari (Tasnifi va Samoy Dugoh, GulyorŞahnoz, Garduni va Ufari Segoh va b.) hamda mumtoz çolğu kuylari (Miskin, Nasrulloyi, Tanavor, Munojot, Abdurahmonbegi, Girya, Suvora kabi) örin olgan. San'atşunoslik i.t. institutida 200 dan ortiq, Özbekiston radiosi va Toşkent grammyozuvlar studiyalarida R. R. ijrosida 100 ga yaqin kuy yozib olingan. U bir neça aşula («Soralar», «Yaşnasin», «Yoruğlik», «Ovoraman», «Tantana», «Oftobim») va kuy («Çaqir», «Olğa», «Uxlasin»)lar muallifi. Akbar Haydarov, Mahmud Yunusov, Orif Qosimov va b. uning şogirdlaridir.

    Ahmad Yunusov (1923.10.5, Toşkent) — musiqa muharriri, rej. Özbekistonda xizmat körsatgan madaniyat xodimi (1968), Yunus Rajabiyning öğli. Örta Osiyo un-ti (1952), Toşkent teatr va rassomlik san'ati in-tining 1 yillik rej.lik kursini (1953) tugatgan. Yangiyöldagi «Toşsovet» teatrida aktyor (1941—45). Toşkent töqimaçilar k-ti klubi (1947—94), ToşMI qoşida (1948—94), Mirzaçöl (hoz. Guliston) şahar madaniyat uyida (1964—69) «Xalq teatri» unvoniga sazovor bölgan havaskor teatr jamoalarining taşkilotçisi va rahbari. Rej. sifatida saxnalaştirgan spektakllari: «Yurak sirlari» (B. Rahmonov), «Makr va muhabbat» (F. Şiller), «Imon» (I. Sulton), «Şarqtongi» (N. Safarov), «Mexribonlar», «Toşkesar» (Alp Jamol) va b. Ayni paytda Özbekiston televideniyesining musiqa tahririyatida muharrir va bölim boşliği lavozimlarida işlab (1957—94), «Marxabo, talantlar», «San'atkorlar hosil ustalariga» kabi turkum körsatuvlar, şuningdek, Ş. Rahimova, M. Azizova, M. Mirzayev, Sayfi Jalil, S. Kalonov, S. Xöjayev, M. Ğofurov kabi san'atkorlarning ijodiy portret va konsertlarini tayyorlagan.

    Rajabov Ishoq Rizqiyeviç (1927.2.1 — Toşkent — 1982.1.12) musiqaşunos, sozanda (dutor, tanbur). San'atşunoslik fanlari d-ri (1971). Zamonaviy özbek maqomşunosligi asosçilaridan. Rizqi Rajabiyning öğli. Örta Osiyo un-tining Şarq f-tini tugatgan (1950). Navoiy nomidagi Adabiyot muzeyida ilmiy xodim (1955—61), Hamza nomidagi San'atşunoslik i.t. institutida şö'ba mudiri (1961—82), ayni paytda Toşkent konservatoriyasi öqituvçisi (1972—79). Otasi Rizqi Rajabiy b-n birgalikda ijro etgan köpgina özbek mumtoz kuylari grammyozuvga yozilgan. Ilmiy asarlari Örta asr Şarq musiqasi risolalari, maqom san'ati tarixi va nazariyasi (Ön ikki maqom tizimi, namudlar, Şaşmaqom va b.) masalalariga bağişlangan («Maqomlar masalasiga doir», T., 1963 va b.). «Şaşmakrm»ning 6 jildli naşri (1966—74)ga muharrirlik qilgan.

    Obid Yunusov (1934.20.11, Toşkent) — aktyor, Özbekiston xalq artisti (1990). Yunus Rajabiyning öğli. Toşkent teatr va rassomlik san'ati in-tini tugatgan (1956). 1956—98 ylar Hamza teatri (hoz. Özbek milliy akademik drama teatri) da işladi. Erkin («Aytsam tilim, aytmasam dilim»), Qayum («Yurak yonmoği kerak»), Xolmat («Boy ila xizmatçi»), Abbos («Mirzo Ulutbek»), Ma'mur («Kelinlar qözğoloni»), Kirill qon»), Sino («Abu Ali ibn Sino»), Ötkuriy («Parvona») kabi obrazlari b-n teatr sahnasidan mustahkam örin oldi. U bir qança filmlar («Armon», «Töylar muborak», «Çinor ostidagi duel», «Çayon gul», «Şaytanat», «Şarpa» va b.)da ham suratga tuşgan. U serqirra, murakkab va ayni çokda yaxlit xarakter yaratuvçi aktyor bölib, uning qahramonlari jasoratli, ulugvor, harakat b-n nutqining rang-barangligi, musiqiy va serma'noligi b-n ajralib turadi. Dublyaj san'atining mohir ustasi sifatida 1000 ga yaqin boş rollar («Kirol Lir»da Lirga, «Sangam»da Sundurga va b.)ga ovoz bergan. Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofoti laureati (1989), «Mehnat şuhrati» ordeni b-n takdirlangan (2003).

    Hasan Rajabiy (1942.22.7, Toşkent) — xonanda va sozanda (tanbur). Özbekiston xalq xrfizi (1990). Yunus Rajabiyning öğli. Otasidan soz çalişni va xonandalik san'atini örgandi. Tanbur yöllarini T. Alimatov va S. Karimovlardan özlaştirgan. Hamza nomidagi musiqa bilim yurtini tanbur ijroçiligi böyiça hamda ToşDUning filol. f-tini tugatgan (1967). Hamza nomidagi San'atşunoslik i.t. institutida ilmiy xodim (1967—75). «Maqom» ansamblida sozanda va xonanda (1976—96), Yunus Rajabiy uymuzeyining direktori (1996 y.dan). Keng diapazonli, şirali ovozga ega bölgan H.R.ning ijro uslubi şe'rlar mazmunini çuqur x,is etiş, sözlarni donadona qilib aytiş, öziga xos vazminlik, nolakorlik va kamerlik (xonakilik) b-n ajralib turadi. Repertuaridan maqom yöllari («Saraxbori Dugoh» taronalari b-n, «Bayoti Şeroziy Talqinçasi va Soqiynomasi», «Uşşoq», «Segoh», «Möğulçai Dugoh Talqinçasi», «Saraxbori Oromijon», «Dugoh Husayn» IV—V, «Oraz» va b.), mumtoz aşulalar («Munojot», «Fiğon», «Adoyi» va «Asiriy», «Sayyora», «Girya» III, «Erkin Tanavor» kabi), bas («Oqşomdan tuşgaça»), Yormat («Qutluğ takorlar asarlari («Koşki», «Ne navo», «Kuygay», «Gul soçar», Yu. Rajabiy; «Kuyla, dilkaş dutorim», «Topmadim», S. Kalonov; «Böl menga mahbub», F. Sodiqov; «Men ketar böldim», T. Jalilov va b.) örin olgan. T. Rajabiy, M. Tojiboyev, M. Sattorova, G. Erqulova, N. Sattorova kabi san'atkorlarga ustozlik qilgan. Özbek mumtoz musiqasiga bağişlangan risola va maqolalar muallifi. «Döstlik» ordeni b-n mukofotlangan (1997).

    Tohir Rajabiy (1946.9.5, Toşkent) — sozanda (qaşqar rubobi). Özbekistonda xizmat körsatgan artist (1990). Yunus Rajabiyning öğli. Toşkent konservatoriyasini tugatgan (J969). Navoiy teatrida (1969—73), Özbekiston teleradiokompaniyasining Doni Zokirov nomidagi Özbek xalq çolğulari orkestri (1973— 91 va 2002 y.dan), Estradasimfonik orkestri (1991—2001 )da yakka sozanda. Jozibali, musiqa bezaklariga boy ijro uslubi yuqori texnikasi, nozik krçirimlari b-n ajralib turadi. Repertuaridan özbek mumtoz kuylari («Nasri Segoh», «Galdir», «Oromijon», «Hojiniyoz», «Girya», «Bayet II», «Uşşoq» va b.), bastakorlar asarlari (I. Ikromovning «Munojot» I—II, «Guluzorim», T. Jalilovning «Otmagay tong», D. Zokirovning «Ey sabo», «Körmadim», Yu. Rajabiyning «Koşki», «Ra'nolanmasun» va b.) örin olgan. Şuningdek, özbek xalq çolğulari, kamer va estradasimfonik orkestrlari jörligida Özbekiston (S. Hayitboyev, B. Giyenko, Sayfi Jalil, Hab. Rahimov, M. Bafoyev, D. Omonullayeva, A. Nazarov va b.) va çet el (F. List, S. Aleskerov, G. Xonmamedov, R. Pauls, M. Legran va b.) kompozitorlari asarlarini ijro etgan. T. R. bir qança qöşiqlarga musiqa yozgan («Yoding dil ardoğida», «Kuylar osmonida», «Rajabiy madhi» va b.).

    Ad.: Ahmedov M., Yunus Rajabiy, 2naşri, T., 1980; Akbarov I. Yunus Rajabiy, M., 1982; Rajabiyxonlik, T., 1993; Rajabiyxonlik, T., 1994; Ğofurbekov T., XX asr özbek musiqasi va Yu. Rajabiy. Musiqa ijodiyoti masalalari, T., 1997.

    Hasan Rajabiy.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    РАЖАБИЙЛАР — 20-а. ўзбек санъатига улкан ҳисса қўшган санъаткорлар сулоласи. Сулола бошлиғи Юнус Ражабий [1897.5(17).1—Тошкент — 1976.23.4] — бастакор, хонанда ва созанда (най, дутор), ўзбек мусиқа меросини тўпловчиси. Ўзбекистон халқ артисти (1953), Ўзбекистон ФА акад. (1966). Мадрасада, кейинчалик Туркистон халқ консерваториясида (1919— 23), Тошкент Олий мусиқа мактабининг тайёрлов курси (1934) ҳамда Москвада ташкил этилган бастакорлар курси (1940—41)да таълим олган. Дутор чалишни Мирза Қосимдан, кейинчалик ўзбек мумтоз мусиқа меросини Ш. Шоумаров, Ҳожи Абдулазиз, Тўйчи ҳофиз, Домла Ҳалимлардан ўрганган. Самарқанд педагогика билим юртида мусиқа ўқитувчиси (1923—25). Самарқанд театрининг мусиқа раҳбари (1925—27), Ўзбекистон радиокомитети қошидаги халқ чолғу асбоблари ансамбли (кейинчалик халқ чолғулари оркестри) ташкилотчиси ва бадиий раҳбари (1927—42, 1945—59), Янгийўл театри мусиқа раҳбари (1942—45), Ўзбекистон телерадиосининг «Мақом» ансамбли ташкилотчиси ва бадиий раҳбари (1959—76). Ёшлигиданоқ ширали ва таъсирчан овозга эга бўлган истеъдодли хонанда ва моҳир созанда сифатида танилган. Унинг репертуаридан мақом парчалари, «Гиря», «Ушшоқ», «Кўча боги», «Эшвой», «Курд», «Қаландарий», «Гулёр—Шаҳноз», «Бает», «Дугоҳи Ҳусайний», «Чоргоҳ», «Мискин», «Насруллойи» каби ашула ва куй туркумлари ўрин олган. У бир қанча қад. ўзбек халқ куй ва ашулаларини қайта ишлаб тиклаган: «Субҳидам», «Ёлғиз» «Сайқал», «Фиғон», «Ораз», «Беги Султан» ва б. Ижрочилик фаолиятини бастакорлик б-н биргаликда олиб борган Ю. Р. ўзбек мусиқали драмасининг шаклланишига муҳим ҳисса қўшган. Дастлаб «Фарҳод ва Ширин» (Хуршид, 1922—25, Ш. Шоумаров б-н ҳамкорликда), «Лайли ва Мажнун» (Хуршид, 1926), «Рустам» (У. Исмоилов, 1933), «Аваз» (А. Ҳидоятов, 1935), «Холисхон» (Ҳамза, 1940) каби спектаклларга халқ ашулалари асосида куйлар басталаган. Кейинчалик Б. Надеждин б-н ҳамкорлиқца «Қасос» (А. Умарий, Уйғун, 1941), Н. Миронов б-н «Қўчқор Турдиев» (С. Абдулла, Чустий, 1942), Г. Мушель б-н «Муқанна» (Ҳ. Олимжон, 1943), О. Ҳалимов б-н «Нодира» (С. Косимов, Я. Маматхонов, 194243), Б. Зейдман б-н «Ўғил уйлантириш» (Ҳ. Fyлом, 1964), Сайфи Жалил б-н «Навоий Астрободда» (И. Махсумов, 1968) сингари мусиқали драмаларни яратган. У «Зайнаб ва Омон» операси (1958; Б. Зейдман, Д. Зокиров ва Т. Содикрвлар б-н) нинг ёзилишида иштирок этган.

    Ю. Р., шунингдек, «Фабрика ялласи», «Бизнинг даврон», «Мирзачўлда туй», «Ўзбекистон», «Янграсин Гулёр», «Дугоналарга», «Кадаҳ», «Кошки», «Гул сочар», «Жудо», «Раъноланмасун», «Чапандоз», «Куйгай» каби қўшиқ ва ашулалар, «Ўйин Баёти», «Ўйин Дугоҳи», «Пахта» сингари раке куйлари яратган.

    Ю. Р.нинг, айниқса, ўзбек мусиқа меросини тўплашдаги хизматлари катта. У 1935 й.дан халқ, куй ва ашулаларини нотага ёза бошлаган. Натижада Е. Романовская ва Ил. Акбаров тузган «Ўзбек халқ қўшиқлари» (1939) тўпламидан Ю. Р. нотага олган 29 та халқ мусиқа намунаси урин олган. 1955—59 й.ларда Ю. Р. 5 жилдли «Ўзбек халқ мусиқаси» (И. А. Акбаров тахририда) тупламини нашр эттирди. Унга мингга яқин турли жанрдаги ўзбек (бир канча тожик, уйғур) куй ва ашулалари, Бухоро Шашмақоми, Фарғона — Тошкент мақом йўллари, катта ашулалар, 20-а. бастакорлари (Ҳамза, К. Жабборов, Н. Ҳасанов, С. Калонов, Ф. Содиқов, Т. Жалилов, М. Мирзаев ва б.)нинг асарлари киритилган. «Маком» ансамбли б-н ишлаши жараёнида Ю. Р. Шашмақомнинг 6 жилдли янги нашрини (1966—74, Ф. Кароматов тахририда) ҳамда граммпластинка ёзувлар мукаммал тупламини (Тошкент граммёзувлар студиясида, 1970-й.лар) тайёрлади. Т. Содикрв, Д. Зокиров, Д. Соатқулов, Ф. Содикрв, Н. Ҳасанов, К. Жабборов, С. Калонов, К. Мўминов, О. Имомхўжаев, Б. Довидова, К. Исмоилова, О. Алимаҳсумов, Т. Алиматов ва б. санъаткорлар Ю. Р .нинг шогирдларидир. Ю. Р. Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1971), «Буюк хизматлари учун» ордени (2000) б-н мукофотланган. Ўзбекистон телерадиокомпанияси қошидаги «Мақом» ансамбли, Жиззах мусиқали драма ва комедия театри, Тошкент мусиқа педагогика билим юрти, Тошкентдаги кўчалардан бири, метро бекати Юнус Ражабий номи б-н юритилади. Унинг ҳаёти ва ижодига бағишланган «Юнус Ражабий» («Ўзкинохроника» студияси, 1967; «Ўзбектелефильм» студияси, 1990), «Умр дафтари» (Ўзбекистон телевидениеси, 2001) фильмлари суратга олинган. Юнус Ражабий 1957—76 й.лар яшаб ижод этган уй (Тошкент, Юнус Ражабий кўчаси, 20)да 1997 й.да Ражабий уймузейи очилган. 2001 й. Юнус Ражабий маданият маркази ташкил этилган.

    Ризқи Ражабий (1887— Тошкент — 1977.20.7) — созанда (танбур), ўзбек мусиқа ижрочилик санъатининг йирик намояндаси. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1940). Юнус Ражабийнинг акаси. Тошкент мусиқа техникумини тугатган (1923). Самарқанд мусиқа билим юртида ўқитувчи ва вилоят мусиқали театрида созанда (1924— 27). Ўзбекистон радиоқўмитаси ҳузуридаги Халқ мусиқа чолғулари ансамблида созанда, концертмейстер (1927—42). Тошкент мусиқа технику мида (1930—39), Тошкент консерваториясида (1972—77) ўқитувчи. Ижро услуби нохун зарбларини ҳамда мусиқа безак (нолиш, сайқал) ларини куй характери ва мазмунига мослаб ишлатиши б-н ажралиб туради. Репертуаридан мақом йўллари (Таснифи ва Самой Дугоҳ, ГулёрШаҳноз, Гардуни ва Уфари Сегоҳ ва б.) ҳамда мумтоз чолғу куйлари (Мискин, Насруллойи, Танавор, Муножот, Абдураҳмонбеги, Гиря, Сувора каби) ўрин олган. Санъатшунослик и.т. институтида 200 дан ортиқ, Ўзбекистон радиоси ва Тошкент граммёзувлар студияларида Р. Р. ижросида 100 га яқин куй ёзиб олинган. У бир неча ашула («Соралар», «Яшнасин», «Ёруғлик», «Овораман», «Тантана», «Офтобим») ва куй («Чақир», «Олға», «Ухласин»)лар муаллифи. Акбар Ҳайдаров, Маҳмуд Юнусов, Ориф Қосимов ва б. унинг шогирдларидир.

    Аҳмад Юнусов (1923.10.5, Тошкент) — мусиқа муҳаррири, реж. Ўзбекистонда хизмат кўрсатган маданият ходими (1968), Юнус Ражабийнинг ўғли. Ўрта Осиё ун-ти (1952), Тошкент театр ва рассомлик санъати ин-тининг 1 йиллик реж.лик курсини (1953) тугатган. Янгийўлдаги «Тошсовет» театрида актёр (1941—45). Тошкент тўқимачилар к-ти клуби (1947—94), ТошМИ қошида (1948—94), Мирзачўл (ҳоз. Гулистон) шаҳар маданият уйида (1964—69) «Халқ театри» унвонига сазовор бўлган ҳаваскор театр жамоаларининг ташкилотчиси ва раҳбари. Реж. сифатида сахналаштирган спектакллари: «Юрак сирлари» (Б. Раҳмонов), «Макр ва муҳаббат» (Ф. Шиллер), «Имон» (И. Султон), «Шарқтонги» (Н. Сафаров), «Мехрибонлар», «Тошкесар» (Алп Жамол) ва б. Айни пайтда Ўзбекистон телевидениесининг мусиқа таҳририятида муҳаррир ва бўлим бошлиғи лавозимларида ишлаб (1957—94), «Мархабо, талантлар», «Санъаткорлар ҳосил усталарига» каби туркум кўрсатувлар, шунингдек, Ш. Раҳимова, М. Азизова, М. Мирзаев, Сайфи Жалил, С. Калонов, С. Хўжаев, М. Ғофуров каби санъаткорларнинг ижодий портрет ва концертларини тайёрлаган.

    Ражабов Исҳоқ Ризқиевич (1927.2.1 — Тошкент — 1982.1.12) мусиқашунос, созанда (дутор, танбур). Санъатшунослик фанлари д-ри (1971). Замонавий ўзбек мақомшунослиги асосчиларидан. Ризқи Ражабийнинг ўғли. Ўрта Осиё ун-тининг Шарқ ф-тини тугатган (1950). Навоий номидаги Адабиёт музейида илмий ходим (1955—61), Ҳамза номидаги Санъатшунослик и.т. институтида шўъба мудири (1961—82), айни пайтда Тошкент консерваторияси ўқитувчиси (1972—79). Отаси Ризқи Ражабий б-н биргаликда ижро этган кўпгина ўзбек мумтоз куйлари граммёзувга ёзилган. Илмий асарлари Ўрта аср Шарқ мусиқаси рисолалари, мақом санъати тарихи ва назарияси (Ўн икки мақом тизими, намудлар, Шашмақом ва б.) масалаларига бағишланган («Мақомлар масаласига доир», Т., 1963 ва б.). «Шашмакрм»нинг 6 жилдли нашри (1966—74)га муҳаррирлик қилган.

    Обид Юнусов (1934.20.11, Тошкент) — актёр, Ўзбекистон халқ артисти (1990). Юнус Ражабийнинг ўғли. Тошкент театр ва рассомлик санъати ин-тини тугатган (1956). 1956—98 йлар Ҳамза театри (ҳоз. Ўзбек миллий академик драма театри) да ишлади. Эркин («Айтсам тилим, айтмасам дилим»), Қаюм («Юрак ёнмоғи керак»), Холмат («Бой ила хизматчи»), Аббос («Мирзо Улутбек»), Маъмур («Келинлар қўзғолони»), Кирилл қон»), Сино («Абу Али ибн Сино»), Ўткурий («Парвона») каби образлари б-н театр саҳнасидан мустаҳкам ўрин олди. У бир қанча фильмлар («Армон», «Тўйлар муборак», «Чинор остидаги дуэль», «Чаён гул», «Шайтанат», «Шарпа» ва б.)да ҳам суратга тушган. У серқирра, мураккаб ва айни чокда яхлит характер яратувчи актёр бўлиб, унинг қаҳрамонлари жасоратли, улугвор, ҳаракат б-н нутқининг ранг-баранглиги, мусиқий ва сермаънолиги б-н ажралиб туради. Дубляж санъатининг моҳир устаси сифатида 1000 га яқин бош роллар («Кирол Лир»да Лирга, «Сангам»да Сундурга ва б.)га овоз берган. Ҳамза номидаги Ўзбекистон Давлат мукофоти лауреати (1989), «Меҳнат шуҳрати» ордени б-н такдирланган (2003).

    Ҳасан Ражабий (1942.22.7, Тошкент) — хонанда ва созанда (танбур). Ўзбекистон халқ хрфизи (1990). Юнус Ражабийнинг ўғли. Отасидан соз чалишни ва хонандалик санъатини ўрганди. Танбур йўлларини Т. Алиматов ва С. Каримовлардан ўзлаштирган. Ҳамза номидаги мусиқа билим юртини танбур ижрочилиги бўйича ҳамда ТошДУнинг филол. ф-тини тугатган (1967). Ҳамза номидаги Санъатшунослик и.т. институтида илмий ходим (1967—75). «Мақом» ансамблида созанда ва хонанда (1976—96), Юнус Ражабий уймузейининг директори (1996 й.дан). Кенг диапазонли, ширали овозга эга бўлган Ҳ.Р.нинг ижро услуби шеърлар мазмунини чуқур х,ис этиш, сўзларни донадона қилиб айтиш, ўзига хос вазминлик, нолакорлик ва камерлик (хонакилик) б-н ажралиб туради. Репертуаридан мақом йўллари («Сарахбори Дугоҳ» тароналари б-н, «Баёти Шерозий Талқинчаси ва Соқийномаси», «Ушшоқ», «Сегоҳ», «Мўғулчаи Дугоҳ Талқинчаси», «Сарахбори Оромижон», «Дугоҳ Ҳусайн» IV—V, «Ораз» ва б.), мумтоз ашулалар («Муножот», «Фиғон», «Адойи» ва «Асирий», «Сайёра», «Гиря» III, «Эркин Танавор» каби), бас («Оқшомдан тушгача»), Ёрмат («Қутлуғ такорлар асарлари («Кошки», «Не наво», «Куйгай», «Гул сочар», Ю. Ражабий; «Куйла, дилкаш дуторим», «Топмадим», С. Калонов; «Бўл менга маҳбуб», Ф. Содиқов; «Мен кетар бўлдим», Т. Жалилов ва б.) ўрин олган. Т. Ражабий, М. Тожибоев, М. Сатторова, Г. Эрқулова, Н. Сатторова каби санъаткорларга устозлик қилган. Ўзбек мумтоз мусиқасига бағишланган рисола ва мақолалар муаллифи. «Дўстлик» ордени б-н мукофотланган (1997).

    Тоҳир Ражабий (1946.9.5, Тошкент) — созанда (қашқар рубоби). Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артист (1990). Юнус Ражабийнинг ўғли. Тошкент консерваториясини тугатган (J969). Навоий театрида (1969—73), Ўзбекистон телерадиокомпаниясининг Дони Зокиров номидаги Ўзбек халқ чолғулари оркестри (1973— 91 ва 2002 й.дан), Эстрадасимфоник оркестри (1991—2001 )да якка созанда. Жозибали, мусиқа безакларига бой ижро услуби юқори техникаси, нозик крчиримлари б-н ажралиб туради. Репертуаридан ўзбек мумтоз куйлари («Насри Сегоҳ», «Галдир», «Оромижон», «Ҳожиниёз», «Гиря», «Бает II», «Ушшоқ» ва б.), бастакорлар асарлари (И. Икромовнинг «Муножот» I—II, «Гулузорим», Т. Жалиловнинг «Отмагай тонг», Д. Зокировнинг «Эй сабо», «Кўрмадим», Ю. Ражабийнинг «Кошки», «Раъноланмасун» ва б.) ўрин олган. Шунингдек, ўзбек халқ чолғулари, камер ва эстрадасимфоник оркестрлари жўрлигида Ўзбекистон (С. Ҳайитбоев, Б. Гиенко, Сайфи Жалил, Ҳаб. Раҳимов, М. Бафоев, Д. Омонуллаева, А. Назаров ва б.) ва чет эл (Ф. Лист, С. Алескеров, Г. Хонмамедов, Р. Паулс, М. Легран ва б.) композиторлари асарларини ижро этган. Т. Р. бир қанча қўшиқларга мусиқа ёзган («Ёдинг дил ардоғида», «Куйлар осмонида», «Ражабий мадҳи» ва б.).

    Ад.: Аҳмедов М., Юнус Ражабий, 2нашри, Т., 1980; Акбаров И. Юнус Ражабий, М., 1982; Ражабийхонлик, Т., 1993; Ражабийхонлик, Т., 1994; Ғофурбеков Т., XX аср ўзбек мусиқаси ва Ю. Ражабий. Мусиқа ижодиёти масалалари, Т., 1997.

    Ҳасан Ражабий.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.