Raketalar dinamikasi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 56–57-b. — ziyouz.com
Raketalar dinamikasi — reaktiv dvigatelli uçiş apparatlari harakatini örganiş b-n şuğullanadigan fan. R.d.ning nazariy asoslari 19-a. oxiri, 20-a. boşlarida yaratiddi, 20-a. 40-y. lari oxiridan jadal rivojlana boşladi. Bölimlari: 1) raketalarning oğirlik markazi harakatini örganiş; bunda trayektoriyalarga oid masalalar nazariyasi yaratiladi; 2) raketalar harakatini ogirlik markaziga nisbatan örganiş; bunda kosmik kemalarni kosmosda tutaştiriş, raketalarni boşqariş, möljalga töğrilaş va b. masalalar hal qilinadi; 3) eksperimental R. d.; bunda raketalar harakatini tadqiq qilişning eksperimental usullari örganiladi. R.d.da optik va radiotexnik asboblar, kompyuterlar qöllaniladi, ehtimoliy jarayonlar nazariyasidan foydalaniladi.
R.d.ning asosiy vazifalaridan biri — dvigateli işlab turgan raketalarning harakat qonunlarini örganiş. Raketa uçayotganda yonilği yonişi tufayli massasi ança kamayadi. Mas, bir bosqiçli raketalar tezlik oliş (start) paytida dastlabki oğirligining 90% ini yöqotadi. Dvigateli işlab turgan raketalarning harakat qonunlari özgaruvçan massali jismlar mexanikasi tenglamalari orqali ifodalanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАКЕТАЛАР ДИНАМИКАСИ — реактив двигателли учиш аппаратлари ҳаракатини ўрганиш б-н шуғулланадиган фан. Р.д.нинг назарий асослари 19-а. охири, 20-а. бошларида яратидди, 20-а. 40-й. лари охиридан жадал ривожлана бошлади. Бўлимлари: 1) ракеталарнинг оғирлик маркази ҳаракатини ўрганиш; бунда траекторияларга оид масалалар назарияси яратилади; 2) ракеталар ҳаракатини огирлик марказига нисбатан ўрганиш; бунда космик кемаларни космосда туташтириш, ракеталарни бошқариш, мўлжалга тўғрилаш ва б. масалалар ҳал қилинади; 3) экспериментал Р. д.; бунда ракеталар ҳаракатини тадқиқ қилишнинг экспериментал усуллари ўрганилади. Р.д.да оптик ва радиотехник асбоблар, компьютерлар қўлланилади, эҳтимолий жараёнлар назариясидан фойдаланилади.
Р.д.нинг асосий вазифаларидан бири — двигатели ишлаб турган ракеталарнинг ҳаракат қонунларини ўрганиш. Ракета учаётганда ёнилғи ёниши туфайли массаси анча камаяди. Мас, бир босқичли ракеталар тезлик олиш (старт) пайтида дастлабки оғирлигининг 90% ини йўқотади. Двигатели ишлаб турган ракеталарнинг ҳаракат қонунлари ўзгарувчан массали жисмлар механикаси тенгламалари орқали ифодаланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.