Randa
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 69–70-b. — ziyouz.com
Randa — duradgorlik işlarini bajarişda yoğoç sirtini tekislaş va silliqlaş (randalaş) uçun möljallangan asbob. Dastaki, elektr va mexanik turlari bor. Dastaki R. metall yoki yoğoç asos, keskiç (tiğ) va ponadan iborat. Asosning pastki qismi kaft deb ataladi. Yassi yuzalarni işlaydigan R. kafti yassi, egri sirtli va şakldor yuzalarni işlaydigan R. kafti öşa yuzalar şaklida böladi. R. asosidagi pölat keskiç örnatiş uçun teşik oçilgan; bu teşik pastga tomon asta-sekin torayib borib, uya hosil qiladi. Randalaş paytida payraha şu uyadan taşqariga çiqib ketadi. Asosning ölçami, profili, keskiçining örnatiliş burçagiga köra, R. quyidagi xillarga bölinadi; şerx yebel (keskiçning tiği yarim aylana şaklida) — dağal randalaş uçun; bir v a ikki keskiçli (payraxa singdirgiçli) va medvedka (qöş qulokli) R. — tozalab randalaş uçun; japs va yarim japs (daroz) R. — tozalab randalaş, katta sirtlarni randalaş va qismlarni bir-biriga töğri keltiriş uçun; şliftik R. — yupqa payraha oliş uçun; sinubel — detal sirtlarida mayda yöllar (yelimlaş maqsadida) oçiş uçun; koniş R. (zenzubel) — detal çekkalarida çorak (tirnoq) oçiş uçun; falsgobel R. — detalda çorak (tirnoq) oçiş uçun; gruntubel R. — köndalanggiga trapetsiya şaklidagi öyiq oçişda qöllaniladi; nov randa — detallarda turli naqşli profillar oçişda işlatiladi; b u kri R. — egri (botik, va qabariq) sirtlarni randalaşda foydalaniladi. Elektr R. — elektr motor yordamida aylanib turadigan ikki yoki tört piçokdan iborat. Elektr R. b-n yoğoçni 0,75—2,0 mm qalinlikda payraha hosil qilib randalaş mumkin. Mexanik R. (randalaş dastgohi) tekis va şakldor, metall va yoğoç sirtlarga işlov beriş uçun möljallangan qurilma. U support, polzun va qisqiçdan iborat. Asosiy harakati (randalaş) ilgarilamaqaytma, suriş harakati davriyilgarilama. Köndalang randalaş va böylama randalaş dastgoxlari bor. Köndalang randalaş dastgoxlarida asosiy harakatni support va polzun b-n birga keskiç bajaradi, böylama randalaş dastgohlarida esa işlov beriladigan taxta harakatlanib turadi. R.lar kurilişda, yoğoçga işlov beriş korxonalarida, uyrözğorda va b. joylarda işlatiladi.
Ad.: Gurviç A.O., Duradgorlik işlari, T., 1966; Kreyndlin L.N., Stolyarniye raboti, M., 1986; Bozorboyev N., Uyjoy quruvçilar uçun 1001 maslahat, T., 1990.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАНДА — дурадгорлик ишларини бажаришда ёғоч сиртини текислаш ва силлиқлаш (рандалаш) учун мўлжалланган асбоб. Дастаки, электр ва механик турлари бор. Дастаки Р. металл ёки ёғоч асос, кескич (тиғ) ва понадан иборат. Асоснинг пастки қисми кафт деб аталади. Ясси юзаларни ишлайдиган Р. кафти ясси, эгри сиртли ва шаклдор юзаларни ишлайдиган Р. кафти ўша юзалар шаклида бўлади. Р. асосидаги пўлат кескич ўрнатиш учун тешик очилган; бу тешик пастга томон аста-секин торайиб бориб, уя ҳосил қилади. Рандалаш пайтида пайраҳа шу уядан ташқарига чиқиб кетади. Асоснинг ўлчами, профили, кескичининг ўрнатилиш бурчагига кўра, Р. қуйидаги хилларга бўлинади; шерх ебель (кескичнинг тиғи ярим айлана шаклида) — дағал рандалаш учун; бир в а икки кескичли (пайраха сингдиргичли) ва медведка (қўш қулокли) Р. — тозалаб рандалаш учун; жапс ва ярим жапс (дароз) Р. — тозалаб рандалаш, катта сиртларни рандалаш ва қисмларни бир-бирига тўғри келтириш учун; шлифтик Р. — юпқа пайраҳа олиш учун; цинубель — деталь сиртларида майда йўллар (елимлаш мақсадида) очиш учун; кониш Р. (зензубель) — деталь чеккаларида чорак (тирноқ) очиш учун; фальцгобель Р. — деталда чорак (тирноқ) очиш учун; грунтубель Р. — кўндаланггига трапеция шаклидаги ўйиқ очишда қўлланилади; нов ранда — деталларда турли нақшли профиллар очишда ишлатилади; б у кри Р. — эгри (ботик, ва қабариқ) сиртларни рандалашда фойдаланилади. Электр Р. — электр мотор ёрдамида айланиб турадиган икки ёки тўрт пичокдан иборат. Электр Р. б-н ёғочни 0,75—2,0 мм қалинликда пайраҳа ҳосил қилиб рандалаш мумкин. Механик Р. (рандалаш дастгоҳи) текис ва шаклдор, металл ва ёғоч сиртларга ишлов бериш учун мўлжалланган қурилма. У суппорт, ползун ва қисқичдан иборат. Асосий ҳаракати (рандалаш) илгариламақайтма, суриш ҳаракати даврийилгарилама. Кўндаланг рандалаш ва бўйлама рандалаш дастгохлари бор. Кўндаланг рандалаш дастгохларида асосий ҳаракатни суппорт ва ползун б-н бирга кескич бажаради, бўйлама рандалаш дастгоҳларида эса ишлов бериладиган тахта ҳаракатланиб туради. Р.лар курилишда, ёғочга ишлов бериш корхоналарида, уйрўзғорда ва б. жойларда ишлатилади.
Ад.: Гурвич А.О., Дурадгорлик ишлари, Т., 1966; Крейндлин Л.Н., Столярные работы, М., 1986; Бозорбоев Н., Уйжой қурувчилар учун 1001 маслаҳат, Т., 1990.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.