Rang

Rang ( tasviriy san'atda) — rangtasvirning asosiy ifoda va tasvir vositasi. R. orqali rassom mavjud borliqni öziga xos xususiyatlari b-n haqqoniy aks ettiradi. Jahon san'ati taraqqiyotida borliq R.ini aks ettirişning turli uslub va tizimlari şakllangan, biroq hammasining asosida R.larni bir-biri b-n aralaştirib, yangi R. hosil qiliş uslubi yotadi. 7 xil kamalak (spektr) R.ini bir-biriga aralaştiriş orqali 280 dan ortiq R. tuslanişini hosil qiliş mumkin. R. inson ruhiyatiga kuçli ta'sir etuvçi vosita bölib, u insonda quvonç va mayuslik, tetiklik yoki ğamginlik, xotirjamlik yoki bezovtalik tuyğularini uygotişi mumkin. Rassom uçun R.ning ana şu kuçi muhim omil bölib, ular asarning ğoyaviyplastik yeçimida muxim rol öynaydi.

Tabiatdagi bor R.lar axromatik va xromatik R.larga bölinadi. Axromatik R.larga oqdan töq qoragaça bölgan böyoqlar, qolganlari xromatik (kizil, sariq, kök va h.k.) R.larga kiradi. Xromatik R.lar öz navbatida issiq (qizil, sariq, zarğaldoq) va sovuq (kök, moviy, binafşa), şuningdek, har ikkisiga kiruvçi (binafşa, yaşil) R.larga ajratiladi. Rangtasvirda issiq va sovuq R.larning özaro uyğunligi asarning rang tizimi — koloritni taşkil qiladi, şuningdek, asar kompozitsiyasini taşkil etuvçi unsur va vosita hisoblanadi. Iliq P. yaqinlik, sovuq R. uzoqlik tuyğusini berişi asarda masofani kursatiş (ayniqsa, manzara janri)da köl keladi.

Tasviriy san'at tarixida R.dan foydalaniş jamiyat taraqqiyoti b-n birga rivojlanib borgan. Ibtidoiy jamoa rassomi öz «asar»ini mavjud tabiiy R. (yoğoç kömiri, olov kuyasi)dan foydalanib işlagan, jamiyat rivoji b-n R. — pigment va boğlovçilar ortib borgan, R. i.ç. usuli rivojlangan: quldorlik davrida murakkab R. (akvarel, tempera, enkaustika) texnologiyasi işlab çiqilgan. Örta asrlar oxirida moyböyoq texnologiyaSi paydo bölgan, şu davrdan R. tuslanişi ham ortib avvalgi lokal, yassi R. örnini nursoya yordamida özgaruvçi, tuslanuvçi R.lar tizimi egallagan. Buyumlarning tölaqonli hajmli körinişini aks ettiriş, fazoviy böşliqni R. orqali özlaştiriş kuçayib borgan. 19-a. 60—70-y.laridan yorqin (spektr) R.larga yaqin R.larni yonmayon qöyiş asosida kartinalar yaratila boşlandi. Bunday asarlarni ma'lum masofadan kuzatiş lozim. Avangard san'ati (abstrakt san'at, simvolizm, syurrealizm va b.)da R. majoziy, ramziy mazmunga ega böldi, köp hollarda asarning asosiy mazmuni va ğoyasini taşkil etdi. R.lar ölçami, şakli, örni özida sirli, falsafiy mazmunni yoritişga karatildi.