Rasm

Rasm RASM, qalamtasvir — tekis yuzaga qölda çiziq va nursoya (oqqora böyoq doğlari) yordamida işlangan tasvir; rassomlik san'ati (rangtasvir va grafika)niş ifoda vositasi. R.da asosiy ifoda vositasi çiziq bölib, qölda grafika vositalari qalam, pero va b. yordamida çegara çizik, (kontur çiziq) yoki qisqa va yuliq çiziq (ştrix)lar hamda böyoq doğlarida bir xil (axromatik) rangda bajariladi. Bu ifoda vositalarining turliça qöşilişi natijasida (ştrixlar kombinatsiyasi, böyoq doğlari va çiziqlarning uyğunligi va b.) R.ning nafis işlanişi, tus, ranglarning ohangdorligi, nursoyaning öta ta'sirçanligiga erişiladi. R. qoğoz, mato, devor va b.ga qalam, kömir, pero, sangina, möyqalam va b. vositasida, toş, taxta, metall kabi qattiq yuzalarga ötkir uçli buyum (qurol, bigiz va b.) b-n öyib çiziladi. R., asosan, bir rangda yoki turli ranglarni u yoki bu darajada qöllanişi b-n bajariladi.

R.ning tugal mazmun, ma'lum ğoyaviy estetik qaraşlarni ifodalovçi mustaqil (dastgoh) hamda biror san'atga boğliq (kitob bezagi, ilmiy işlarni izohlaşga yordam beruvçi qöşimça material va b.) holda yaratiladigan turi mavjud. Tasviriy, amaliy bezak san'ati va me'morlikda R. muhim örin egallaydi, ularning asosini örganiş R.dan narsa, buyumlarni yuza (qoğoz)da tasvirini işlaşdan boşlanadi. Borliqni örganiş va biliş, real borlikdan abstrakt tafakkurga ötiş jarayonida R. katta imkoniyatga ega. Badiiy R. tekis yuzada işlanadigan barça tasvirlar (rangtasvir, grafika, börtma tasvir — relyef)ning asosini taşkil etadi, bajarilişiga köra tugallangan (portret, manzara va b.) hamda naturadan yaratilgan xomaki R., çizgi, eskiz, etyud va b. turlari farqlanadi. Yagona nusxada yaratilişi b-n R. grafika, gravyura va litografiyadan farq qiladi. R. rangtasvirda asar yaratişning dastlabki bosqiçi bölib, unda bölajak asarning tuzilişi, buyum va obrazlarning fazoviy joylanişi, köriniş çegara çiziklari, ölçam va uning nisbatlari belgilab olinadi. Grafikada R. badiiy ijodning mustaqil va asosiy yönalişi hisoblanadi hamda uning turlari asosini taşkil etadi. Rassom ğoyaviy estetik qaraşlarini qalam, kömir qalam, sangina, pastel va b. vositasida ifodalab, mö'jiza yaratişi va kişini hayratlantiradigan darajadagi san'at asarini maydonga keltirişi mumkin.

R. badiiy ta'limning (asosan, naturadan çiziş, öquv maşqi) asosini taşkil qiladi. R. texnologik jihatdan quruq va suyuq holdagi böyoq aşyolaridan foydalanib bajariladi. Eng qad. quruq böyoq — kömirga aylangan yongan yoğoç qoldiqlari bölgan. Uöğoniş davrida italyan qalami (qora bör) va sangina (qizil bör) işlatila boşlangan, 16-a. oxiridan grafit, 18-a.da bugungi kunda keng tarqalgan qalam amalda qöllanila boşlagan. Suyuq böyoqlar (tuş, siyoh, sepiya, bistr) yuzaga pero, quş pati, möyqalam yordamida tuşiriladi, bu böyoqlar alohida yoki aralaştirib işlatilişi mumkin. R. örnida hoz. kunda qalamtasvir, çizmatasvir iboralari ham keng işlatiladi (Mas, rangtasvir R.i, ya'ni uning qalamda işlangan tasviri — qalamtasvir).