Ratsionalizm
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 83-b. — ziyouz.com
Ratsionalizm (lot. ratio — aql, aql-idrok) — aqlni bilişning va kişilar xulqatvorining asosi deb hisoblovçi falsafiy yönaliş. Irratsionalizm va sensualizmga qarama-qarşi turadi. 17— 18-a.lardagi klassik R. (R. Dekart, B. Spinoza, N. Malbranş, G. Leybnits) örta ayerlar sxolastikasi va diniy aqidalarga qarşi çiqib, butun dunyoda çeksiz sabablar silsilasi hukmron degan tabiiy tartibot goyasini ilgari surgan. R.ga kura, ilmiy (ya'ni obyektiv, umumiy, zaruriy) bilimga bilişning manbai va uning haqiqiyligi mezoni — akl vositasidagina erişiladi. R. — ma'rifatçilik mafkurasi vakillarining falsafiy manbalaridan biri. Islom dini iloxiyotida Abu Mansur Moturidiy R. nuqtai nazaridan fikr yuritgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РАЦИОНАЛИЗМ (лот. ratio — ақл, ақл-идрок) — ақлни билишнинг ва кишилар хулқатворининг асоси деб ҳисобловчи фалсафий йўналиш. Иррационализм ва сенсуализмга қарама-қарши туради. 17— 18-а.лардаги классик Р. (Р. Декарт, Б. Спиноза, Н. Мальбранш, Г. Лейбниц) ўрта аерлар схоластикаси ва диний ақидаларга қарши чиқиб, бутун дунёда чексиз сабаблар силсиласи ҳукмрон деган табиий тартибот гоясини илгари сурган. Р.га кура, илмий (яъни объектив, умумий, зарурий) билимга билишнинг манбаи ва унинг ҳақиқийлиги мезони — акл воситасидагина эришилади. Р. — маърифатчилик мафкураси вакилларининг фалсафий манбаларидан бири. Ислом дини илохиётида Абу Мансур Мотуридий Р. нуқтаи назаридан фикр юритган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.