Reanimatologiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 117–118-b. — ziyouz.com
Reanimatologiya (reanimatsiya va ... logiya) — organizmni jonlantiriş va tasodifiy ölimdan saqlab qoliş haqidagi fan; tibbiyotning bir bölimi. R., asosan, şikastlaniş, operatsiya paytida, şuningdek, klinik amaliyotda nafas a'zolari, qon aylanişi, endokrin sistema, moddalar almaşinuvi va b. jarayonlarning buzilişidan yuzaga keladigan oğir hollarda organizmning hayotiy muhim funksiyalarini boşqariş va tiklaş masalalarini örganadi.
Qadimdan vraçlar öz davridagi mavjud şifobaxş vositalar yordamida hali yaşaşi mumkin bölgan soğlom organizmni tasodifiy ölimdan saklab qoliş uçun kuraşib kelganlar. Örta asrlarda A. Vezaliy qamişdan yasalgan nayça b-n hayvonlarga sun'iy nafas oddiriş ustida tajribalar ötkazdi. 17-a. oxirlariga kelib ölim va organizm hayot faoliyatining tiklaniş jarayonlari qonunlari örganila boşlandi. R. tibbiyotning mustaqil ilmiyamaliy bölimi sifatida 20-a. örtalarida şakllandi. Uruş yillarida yaradorlarda uçragan gemorragik va kuçli oğriq ta'sirida yuz bergan şok holati hamda havo yetişmasligi sabablari va h.k.ni örganiş R.ning rivojlanişiga yordam berdi.
R. hozirgi zamon fani yutuqlariga, xususan, organizm turli sistemalari funksiyasining buzilişi tögrisida ogohlantiradigan elektron apparati xamda nafas oliş va qon aylanişini saqlab turadigan apparatlar va h.k.ga tayanadi.
Ölim tez röy beradigan biologik hodisagina bölib qolmay, balki uzoq davom etadigan bir neça davr va holatlardan, hayotning oxirgi bosqiçlari — terminal holatdan söng yuz beradigan jarayondir. Agar klinik ölim vaqti qisqa bölib, hayot uçun muhim a'zolar faoliyati sönib ulgurmagan bölsa, organizmni jonlantiriş, gaz almaşinuvi, qon aylanişini tiklaş tadbirlari köriladi. Buning uçun organizmning birgina sistemasi emas, balki markaziy nerv sistemasi, yuraktomir sistemasi, gaz almaşinuvi, endokrin sistema va b. mufassal örganiladi.
R.ning asosiy vazifasi hayotdan ölimga ötiş davrini va tiriltirişdan söng ölimdan hayotga qaytiş davrining biologik qonunlarini örganiş, şuningdek, terminal holatning oldini oliş, jonlantirilgan organizmni davolaş, ölim sabablari va organizmni jonlantiriş mumkin yoki mumkin emasligini aniqlaşdir. R. patofiziologiya, xirurgiya, anesteziologiya kabi fanlar b-n çambarças boğliq. Özbekistondagi tibbiyot intlarida R. kafedralari bölib, u yerda R.ning eng dolzarb masalalari ustida i.t. işlari olib boriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕАНИМАТОЛОГИЯ (реанимация ва ... логия) — организмни жонлантириш ва тасодифий ўлимдан сақлаб қолиш ҳақидаги фан; тиббиётнинг бир бўлими. Р., асосан, шикастланиш, операция пайтида, шунингдек, клиник амалиётда нафас аъзолари, қон айланиши, эндокрин система, моддалар алмашинуви ва б. жараёнларнинг бузилишидан юзага келадиган оғир ҳолларда организмнинг ҳаётий муҳим функцияларини бошқариш ва тиклаш масалаларини ўрганади.
Қадимдан врачлар ўз давридаги мавжуд шифобахш воситалар ёрдамида ҳали яшаши мумкин бўлган соғлом организмни тасодифий ўлимдан саклаб қолиш учун курашиб келганлар. Ўрта асрларда А. Везалий қамишдан ясалган найча б-н ҳайвонларга сунъий нафас оддириш устида тажрибалар ўтказди. 17-а. охирларига келиб ўлим ва организм ҳаёт фаолиятининг тикланиш жараёнлари қонунлари ўрганила бошланди. Р. тиббиётнинг мустақил илмийамалий бўлими сифатида 20-а. ўрталарида шаклланди. Уруш йилларида ярадорларда учраган геморрагик ва кучли оғриқ таъсирида юз берган шок ҳолати ҳамда ҳаво етишмаслиги сабаблари ва ҳ.к.ни ўрганиш Р.нинг ривожланишига ёрдам берди.
Р. ҳозирги замон фани ютуқларига, хусусан, организм турли системалари функциясининг бузилиши тўгрисида огоҳлантирадиган электрон аппарати хамда нафас олиш ва қон айланишини сақлаб турадиган аппаратлар ва ҳ.к.га таянади.
Ўлим тез рўй берадиган биологик ҳодисагина бўлиб қолмай, балки узоқ давом этадиган бир неча давр ва ҳолатлардан, ҳаётнинг охирги босқичлари — терминал ҳолатдан сўнг юз берадиган жараёндир. Агар клиник ўлим вақти қисқа бўлиб, ҳаёт учун муҳим аъзолар фаолияти сўниб улгурмаган бўлса, организмни жонлантириш, газ алмашинуви, қон айланишини тиклаш тадбирлари кўрилади. Бунинг учун организмнинг биргина системаси эмас, балки марказий нерв системаси, юрактомир системаси, газ алмашинуви, эндокрин система ва б. муфассал ўрганилади.
Р.нинг асосий вазифаси ҳаётдан ўлимга ўтиш даврини ва тирилтиришдан сўнг ўлимдан ҳаётга қайтиш даврининг биологик қонунларини ўрганиш, шунингдек, терминал ҳолатнинг олдини олиш, жонлантирилган организмни даволаш, ўлим сабаблари ва организмни жонлантириш мумкин ёки мумкин эмаслигини аниқлашдир. Р. патофизиология, хирургия, анестезиология каби фанлар б-н чамбарчас боғлиқ. Ўзбекистондаги тиббиёт интларида Р. кафедралари бўлиб, у ерда Р.нинг энг долзарб масалалари устида и.т. ишлари олиб борилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.