Rediska
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 127–128-b. — ziyouz.com
Rediska REDISKA, redis (Raphanus sativus var. radicula) — karamguldoşlarga mansub bir (ekilgan yili gullaydi) va ikki (2yili gullaydi) yillik sabzavot ekini. Dunyodagi köpgina dehqonçilik mintaqalarida oçiq va yopiq (himoyalangan) yerlarda östiriladi. Gullari ikki jinsli, çetdan (haşarotlar orqali) çanglanadi. Qözoği urçuqsimon yoki ğölasimon, uruği oç kulrang, 1000 donasi 8—10 g. Ildizmevasi tekisdumaloq, uzun, konus va duk (urçuq) şaklida, tusi, asosan, oq, qizğiş, qizil va töq qizil rangda, vazni 5 g dan 200 g gaça. Tarkibida qand, oqsil, S vitamini bor. Sovuqqa çidamli, namsevar ösimlik. Uruği 3— 4°da una boşlaydi. Ösişi va ildizmevasining rivojlanişi uçun eng maqbul harorat 15—18°. 3—4° sovuqqa bardoş beradi. Unça yoruğ bölmagan joyda, Mas, parnikda ham yaxşi ösadi. Dala şaroitida 50—120 s hosil olinadi. Issik^ona va parniklarda R. uruği dastaki seyalkada yoki qölda 1—1,5 sm çuqurlikda ekiladi. Parniklar şamollatib va tez-tez suğorib turiladi. Suyuq mineral öğit b-n oziklantiriladi. Parniksa 20—40 kunda yetiladi. Uruğ oliş uçun R. iddizmevasi 60X30 yoki 60x60 sm kilib ekiladi. Kuzoqlari yoppasiga sarğayganda örib olinadi, kurigandan keyin yançib, saralanadi. Har ga yerdan 12— 15 s uruğ olinadi. Uruğining unuvçanligi 4—5 y. saqlanadi.
Özbekistonda R.ning Qizil ulkan (serhosil, keçpişar, 40—50 kunda yetiladi, yirik, uzun — 12—15 sm, eti oq, ziç, sersuv), mahalliy Mayskiy (örtapişar, 40—45 kunda yetiladi, oç qizil, uzun). Dumaloq, (qizil, oq uçli, örtapişar, maydaroq), Saksa (juda ertapişar — 25 kunda yetiladi, dumaloq, töq qizil, örtaça yirik) va Dungani 12/18 (ertapişar navlari rnlaştirilgan.
Zararkunandalari: karamguldoşlar burgalari, qandalalar va b.; kasalliklari: qora ildiz, fomoz, fuzarioz va b.
Rafiqa Ğanixöjayeva.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕДИСКА, редис (Raphanus sativus var. radicula) — карамгулдошларга мансуб бир (экилган йили гуллайди) ва икки (2йили гуллайди) йиллик сабзавот экини. Дунёдаги кўпгина деҳқончилик минтақаларида очиқ ва ёпиқ (ҳимояланган) ерларда ўстирилади. Гуллари икки жинсли, четдан (ҳашаротлар орқали) чангланади. Қўзоғи урчуқсимон ёки ғўласимон, уруғи оч кулранг, 1000 донаси 8—10 г. Илдизмеваси текисдумалоқ, узун, конус ва дук (урчуқ) шаклида, туси, асосан, оқ, қизғиш, қизил ва тўқ қизил рангда, вазни 5 г дан 200 г гача. Таркибида қанд, оқсил, С витамини бор. Совуққа чидамли, намсевар ўсимлик. Уруғи 3— 4°да уна бошлайди. Ўсиши ва илдизмевасининг ривожланиши учун энг мақбул ҳарорат 15—18°. 3—4° совуққа бардош беради. Унча ёруғ бўлмаган жойда, Мас, парникда ҳам яхши ўсади. Дала шароитида 50—120 ц ҳосил олинади. Иссик^она ва парникларда Р. уруғи дастаки сеялкада ёки қўлда 1—1,5 см чуқурликда экилади. Парниклар шамоллатиб ва тез-тез суғориб турилади. Суюқ минерал ўғит б-н озиклантирилади. Парникца 20—40 кунда етилади. Уруғ олиш учун Р. иддизмеваси 60Х30 ёки 60x60 см килиб экилади. Кузоқлари ёппасига сарғайганда ўриб олинади, куригандан кейин янчиб, сараланади. Ҳар га ердан 12— 15 ц уруғ олинади. Уруғининг унувчанлиги 4—5 й. сақланади.
Ўзбекистонда Р.нинг Қизил улкан (серҳосил, кечпишар, 40—50 кунда етилади, йирик, узун — 12—15 см, эти оқ, зич, серсув), маҳаллий Майский (ўртапишар, 40—45 кунда етилади, оч қизил, узун). Думалоқ, (қизил, оқ учли, ўртапишар, майдароқ), Сакса (жуда эртапишар — 25 кунда етилади, думалоқ, тўқ қизил, ўртача йирик) ва Дунгани 12/18 (эртапишар навлари рнлаштирилган.
Зараркунандалари: карамгулдошлар бургалари, қандалалар ва б.; касалликлари: қора илдиз, фомоз, фузариоз ва б.
Рафиқа Ғанихўжаева.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.