Reduplikatsiya

Reduplikatsiya (lot. reduplicatio ikkilaniş, qöşaloqlaniş) (tilşunoslikda) — sözdagi dastlabki böğinni yoki özakni, butun sözni takror qöllaş b-n takroriy söz, grammatik şakl hosil qiliş usulidan iborat fonomorfologik hodisa. Şu nuqtai nazardan qisman va töliq R. turlari farqlanadi. hoz. özbek tilida söz şaklining bu turi köplik, davomiylik va takroriylik kabi grammatik ma'nolarni ifodalaydi. R. yöli b-n hosil qilingan birliklarda leksikgrammatik jihatdan bir butunlikni taşkil qiladi. Mas, balandbaland (imoratlar), dastadasta (gul), kulakula, öşaöşa, mingminglab kabi. Har qanday sözning takror holda (ketmaket) qöllanişi b-n R. vujudga kelmaydi, ya'ni sözning takroriy şakli hosil bölavermaydi.

R. jahondagi turli tuzumdagi köplab tillarga xos hodisa bölib, uning vazifasi ham xilmaxildir: Mas, R. rarotonga tilida ma'noni kuçaytirsa (tupu — ösmoq, tutupu — gurkirab ösmoq), malayya tilida köplikni hosil qilişning asosiy usuli (orang — odam, orangorang — odamlar) hisoblanadi. Ba'zi adabiyotlarda «R.» termini «takroriy şakl», «takroriy söz» terminlari b-n sinonim tarzida qödlanadi.

Nemat Mahkamov.