Refraktometriya

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 179–180-b. — ziyouz.com

Refraktometriya (lot. refractus singan va ...metriya) — optik texnika bölimi. Qattiq, suyuqva gazsimon moddalar yoruğlik spektrining turli sohalaridagi sindiriş körsatkiçini ölçaş asosida ularning fizik-kimyoviy xossalarini tadqiq qiliş usullari b-n şuğullanadi. R. miqdoriy kimyoviy analiz usullarining eng qulay usuli hisoblanib, kam miqdordagi (0,001 g) moddani katta aniqlikda (0,001%) tez analiz qilişga imkon beradi.

Kimyoda murakkab organik birikmalarning tuzilişini aniqlaşda foydalaniladi. R. şaxtalardagi xavoni analiz qilişda, ayniqsa, metanning (portlaydigan gazlarning) konsentratsiyasini bilişda muhimdir. R. geologiyada minerallar konsentratsiyasini, oziq-ovqat sanoatida mahsulotlarning sifatini, q. x. mahsulotlarining pişib yetilganlik darajasini aniqlaşda, tibbiyotda esa me'da şirasi va b. analizida, texnikada turla texnologik jarayonlarni boşqariş hamda avtomatik nazorat qilişda köllaniladi. Yoruğlikning sindiriş körsatkiçini aniqlaş refraktometrlar yoki maxsus interferometrlar yordamida bajariladi.

Ad:. Ioffe B. V., Refraktometriçeskiye metodi ximii, 2 izd., L., 1974.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

РЕФРАКТОМЕТРИЯ (лот. refractus синган ва ...метрия) — оптик техника бўлими. Қаттиқ, суюқва газсимон моддалар ёруғлик спектрининг турли соҳаларидаги синдириш кўрсаткичини ўлчаш асосида уларнинг физик-кимёвий хоссаларини тадқиқ қилиш усуллари б-н шуғулланади. Р. миқдорий кимёвий анализ усулларининг энг қулай усули ҳисобланиб, кам миқдордаги (0,001 г) моддани катта аниқликда (0,001%) тез анализ қилишга имкон беради.

Кимёда мураккаб органик бирикмаларнинг тузилишини аниқлашда фойдаланилади. Р. шахталардаги хавони анализ қилишда, айниқса, метаннинг (портлайдиган газларнинг) концентрациясини билишда муҳимдир. Р. геологияда минераллар концентрациясини, озиқ-овқат саноатида маҳсулотларнинг сифатини, қ. х. маҳсулотларининг пишиб етилганлик даражасини аниқлашда, тиббиётда эса меъда шираси ва б. анализида, техникада турла технологик жараёнларни бошқариш ҳамда автоматик назорат қилишда кўлланилади. Ёруғликнинг синдириш кўрсаткичини аниқлаш рефрактометрлар ёки махсус интерферометрлар ёрдамида бажарилади.

Ад:. Иоффе Б. В., Рефрактометрические методы химии, 2 изд., Л., 1974.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.