Regress
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 126–127-b. — ziyouz.com
Regress — tirik tabiatda organizmlarning soddalaşuvidan iborat evolyutsion jarayon. Rus biologi A.N.Seversov (1925) R.ning 2 şaklini körsatadi: 1) biologik R. — yaşaş uçun kuraşda muhitning özgargan taşqi şaroitlariga moslaşa olmagan yoki boşqa guruhlar b-n bölgan raqobatga bardoş bera olmagan muayyan organizmlar guruhining evolyutsion tanazzulga yuz tutişi. Biologik R.ga uçragan organizmlar soni kamayib, takson areali torayib I boradi; pirovardida guruh yöqolib ketadi; 2) morfofiziologik R., ya'ni umumiy degeneratsiya. Voyaga yetgan organizmlarning tuzilişi va hayot faoliyati soddalaşuvidan iborat. Bu jarayon ötroq yoki parazit hayot keçirişga ötgan organizmlarda kuzatiladi. Morfofiziologik R.da, odatda, harakatlaniş, sezgi va faol oziqlanişga yordam beradigan organlar hamda markaziy nerv sistemasi reduksiyaga uçraydi. Aksinça, organizm hayoti uçun ikkinçi darajali hisoblangan organlar, Mas, jinsiy sistema progressiv rivojlanadi. Assidiyalar ötroq hayot keçirişga ötiş b-n qon aylaniş va nerv sistemasi, xorda reduksiyaga uçraydi. Parazit hayot keçirişga ötgan ösimliklarda barglar yöqolib ketadi, ildizlar reduksiyaga uçrab, ular örniga sörğiçlar paydo böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕГРЕСС — тирик табиатда организмларнинг соддалашувидан иборат эволюцион жараён. Рус биологи А.Н.Северцов (1925) Р.нинг 2 шаклини кўрсатади: 1) биологик Р. — яшаш учун курашда муҳитнинг ўзгарган ташқи шароитларига мослаша олмаган ёки бошқа гуруҳлар б-н бўлган рақобатга бардош бера олмаган муайян организмлар гуруҳининг эволюцион таназзулга юз тутиши. Биологик Р.га учраган организмлар сони камайиб, таксон ареали торайиб I боради; пировардида гуруҳ йўқолиб кетади; 2) морфофизиологик Р., яъни умумий дегенерация. Вояга етган организмларнинг тузилиши ва ҳаёт фаолияти соддалашувидан иборат. Бу жараён ўтроқ ёки паразит ҳаёт кечиришга ўтган организмларда кузатилади. Морфофизиологик Р.да, одатда, ҳаракатланиш, сезги ва фаол озиқланишга ёрдам берадиган органлар ҳамда марказий нерв системаси редукцияга учрайди. Аксинча, организм ҳаёти учун иккинчи даражали ҳисобланган органлар, Мас, жинсий система прогрессив ривожланади. Асцидиялар ўтроқ ҳаёт кечиришга ўтиш б-н қон айланиш ва нерв системаси, хорда редукцияга учрайди. Паразит ҳаёт кечиришга ўтган ўсимликларда барглар йўқолиб кетади, илдизлар редукцияга учраб, улар ўрнига сўрғичлар пайдо бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.