Rejissyorlik san'ati
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 131–133-b. — ziyouz.com
Rejissyorlik san'ati REJISSYORLIK SAN'ATI, rejissura — garmonik bir butun va muayyan yaxlitlikka ega bölgan tomoşa, köriniş yaratiş san'ati (teatr, kino, telefilm, sirk va estradada). Rej. sahna asari yoki kinofilm yaratiş jarayonida ijodiy xodimlar — aktyor, yakkaxon, rassom, kompozitorga (kino va televideniyeda operatorlarga ham) va yordamçi xodimlarga rahbarlik qiladi. R.s. drama teatrida pyesa tanlaş, uning ğoyasi, janr va badiiy xususiyatlari, tasvirlanayotgan davr, muallifning ijobiy uslubini örganişdan boşlanadi. Rej. asar talqini uçun saxna vositalarini izlaydi, har bir personaj xarakteri va umuman, spektakl talabiga monand aktyorlar tanlaydi, sahnaviy ritm va sur'atni belgilaydi, mizansahnalar yaratadi, rassom va kompozitor b-n hamkorlikda asarni badiiy bezaş prinsiplarini işlab çiqadi. Realistik spektakldagi yaxlit va çuqur xaqqrniylik bir-biri b-n uzviy boğlangan «uç haqiqat» (hayotiy, ijtimoiy va saxnaviy) asosida yaratiladi (V. I. NemiroviçDançenko). Agar rej. ulardan birini e'tibordan çetda krldirsa, boşqalari işonarli çiqmaydi. R.s.da aktyor b-n işlaş muhim örin tutadi. R.s.sahna ijodining mustaqil turi sifatida ajralib çiqquniga qadar, sahnalaştiruvçi vazifasini muallif, yetakçi aktyorlar bajargan.
Uyğoniş davrida Yevropada sayyor professional teatr b-n birga muallif, aktyor va rej. vazifalarini ötagan truppa rahbari ham yuzaga keldi. 16—17-a. larda R.s.ning rivojiga U. Şekspir, J. Molyer, Lope de Vegalar muhim qissa qöşgan. Burjua ma'rifatparvarligi davrida R. s. nazariyasi yaratila boşladi (G. Lessing, D. Didro). G. Lessingning izdoşi F. L. Şreder Gamburg teatrida birinçi bölib, aktyor öz rolinigina emas, pyesani ham töliqörganişini joriy etdi. Bu prinsiplarni F. Talma (Fransiya) davom ettirib, R.s.da klassitsizmdan romantik teatr tomon buriliş yasadi.
R.s. yuzaga kelişida 19-a.da Meyningen teatri rejissyorlari (L. Kornek va b.) muhim rol öynadi. Muallif matniga ehtiyotkorlik b-n qaraş, tarixiy muqitni aniq aks ettiriş, ommaviy sahnalarning uyğunligiga erişiş Meyningen rejissurasining ijobiy tomonidir.
20-a. boşlari Ğarbiy Yevropa R.s.da formalistik oqimlar hukmron böldi (E. Kreg—Angliya, M. Reynxardt—Germaniya, A. Appia—Şveysariya va b.). 20-a. da Ğarbiy Yevropa R.s. rus rejissurasi (K. S. Stanislavskiy, V. I. Nemiroviç-Dançenko, Ye. B. Vaxtangov, V. E. Meyerxold, A. Ya. Tairovlar) ta'sirida rivojlandi.
R.s. unsurlari özbek an'anaviy teatrida paydo bölgan. U korfarmon deb atalgan. 1914 y.dan öz faoliyatini boşlagan yevropa şaklidagi özbek teatrida yozma drama asosida iş olib boruvçi va öz spektakllarini bino içida sahnada körsatilişiga möljallab tayyorlovçi malakali rej.lar yetişib çiqa boşlaydi. R.s.ning şakllaniş jarayoni A. Avloniy, Hamza, M. Majidov (Uyğur) faoliyati b-n boğliq. Dastlabki sahna asarlari ma'rifatçilik, tarğibottaşviqot ruhida talqin qilingan. Voqelikni hayotiy vositalar b-n naturalistik yoritiş (saxnada rasmana uylar quriş, buği çiqib turgan ovqat, mevaçeva işlatiş, buyumlardan foydalaniş kabi), personajlar xarakterlarini börttiriş, ijobiy qahramonlarni birinçi planda körsatiş bu davrda R.s.ga xos xususiyatlardir. Moskvada oçilgan özbek drama studiyasida M. Uyğur, Ya. Bobojonov M. Muhamedovlar aktyorlik mahorati b-n birga R.s. asoslarini ham özlaştirganlar. Ular öşa davr rus teatrida hukmron bölgan barça ok,imlarga katta qiziqiş b-n qaragan. Ayniqsa, ularga Ye. Vaxtangov va V. E. Meyerxold rej.lik uslubi kuçli ta'sir körsatgan. Mannon Uyğur boşliq eng yaxşi rej. lar badiiyestetik jihatdan e'tiborli, realistik, keçinma, histuyğularga asoslangan sahna asarlari («Xamlet», «Boy ila xizmatçi» singari) yaratiş yölidan borib, özbek rej.lik maktabiga asos soldilar. Ş. Qayumov, A. Turdiyev, J. Obidov, 3. Madaliyev, V. Fayozov, X. Mustafoqulov kabi atokdi aktyorlar ham R.s. rivojiga öz hissalarini qöşganlar. Opera teatrining tarkib topişi va taraqqiyotida rej.lardan M. Muhamedov b-n E. I. YungvaldXilkeviçning xizmati katta. Hoz. özbek milliy akademik drama teatri, Muqimiy teatri taraqqiyotida N. V Ladigin, A. O. Ginzburg, I.V.Radun, ayniqsa, R.Hamroyev va T.Xöjayevlar örni salmokdi bölib, drama, musiqali drama janrlarining professional darajaga kötarilişi uçun köp kuç sarf qilişgan.
60-y. larning oxirlaridan rej. E.Masofoyev bir guruh aktyorlar b-n «Yoş gvardiya» (hoz. Abror Hidoyatov nomidagi teatr) teatrini taşkil etib, poetik teatr yaratişga bel boğlaydi.
70-y.larning boşlarida teatr sahna madaniyati Yevropa darajasiga kötarilib, aholi ma'naviy hayotida muhim örin egallaydi. Bu davrda rej.lardan B.Yöldoşev, M.Ravşanov, M.Niyozmatov, R. Hamidov, K. Yöldoşev, B. Ixtiyorov va b. iş boşladi. Ular turli janrdagi asarlarni saqnalaştiriş asosida murakkab uslubiy vazifalarni bajarişga kirişadilar, hayot haqiqatini, inson içki dunyosini oçişda turli vositalarni işga solib, badiiy yaxlitlikka erişadilar.
70-y.larning oxiri — 80-y.larning boşlarida R.s. özbek teatrini içdan yangilaşga erişadi, eski mavzular, teatr ijroçiligi xam yangiça jaranglay boşlaydi. Ayniqsa, 80-y.lar studiyaçilik harakati kuçayib, teatrning badiiy salohiyati oşadi. Yoş rej.lar M.Vayl, N. Abdurahmonov, A.Abdunazarov, O. Salimov izlanişlari e'tiborli böldi. Özbekistonning mustaqilligidan söng teatr san'atida ham tub özgarişlar röy berdi. Sahna vositalari b-n tarixni yoritiş buyuk ajdodlarimiz — allomalar, şoirlar va davlat arboblari şaxslarini gavdalantirişga e'tibor kuçaydi. Zamonaviy mavzularni aks ettirişda esa milliy vositalar keng qöllana boşladi. Balet asarlarini sahnalaştirişni baletmeysterlar bajaradi, rej.lar ularga yordam berişadi. Balet baletmeysterlari orasida I.Yusupov faoliyati diqqatga sazovor.
R.s. opera (şuningdek, musiqali drama va operetta)da musiqali teatr xususiyatlariga tayanadi. Bu yerda spektaklning asosini musiqa taşkil qilganligi uçun rej. dirijyor va xormeyster b-n hamkorlikda iş olib boradi. Kompozitor partiturasining sahnaviy talqini musiqali teatr rejissurasining asosiy xususiyatidir.
R.s.da qöğirçoq rejissyorligi alohida ajralib turadi. Respublika qöğirçoq teatri (Toşkent, 1939 y.da taşkil topgan), undan keyin Andijon, Samarqand, Buxoro, Jizzax, Qarşi, Xiva, Termiz ş.larida barpo etilgan qöğirçoq teatrlarida unlab rej.lar bu san'atning saviyasini kutariş, nainki bolalar orasida, balki kattalar orasida ham uning nufuzini oşirişda uz hissalarini quşmokdalar. Qöğirçoq teatri rejissurasining rivojlanişida I. Yoqubov, M. Aşurova, SV. Iogelson, Ş.Yusupov kabi rejlarning xizmatlari alohida. Radio va televideniyeda ham uziga xos R.s. vujudga kelgan. Mustaqillik iillarida maydon tomoşalari rej.ligi şakllandi. Bu sohada faoliyat körsatayotgan B.Yöldoşev, R.Hamidov, N.Otaboyev va b. katta maydon va amfiteatrlarda tomoşa qöyiş böyiça katta tajriba orttirişdi.
Kinoda R.s. milliy kino şakllanişi b-n boğliq holda rivojlana bordi. Özbek ovozsiz kinosining dastlabki iillarida mahalliy hayotning öziga xos tomonlarini yaxşi bilmaydigan, öz oldiga badiiy jihatdan jiddiy vazifa qöymagan rej.lar filmlar qöydi.
30-y.larning boşlarida milliy san'at arboblari (N.Ğaniyev, S. Xöjayev, Y. A'zamov)nmnt rejissuraga kirib kelişi munosabati b-n xalq hayotining turli jabhalarini çuqur özlaştiriş, ijodiy qayta işlaş, uslubiyjanr izlanişlar boşlandi. «Yuksaliş», «Ajoyib iş», «Ramazon», «Tong oldidan», «Yigit», «Qiliç» singari filmlar işçilarning mehnat kundaligi, harbiy iş, dehqon harakati, ölka tarixiga bağişlandi. Rej.lar mahalliy aktyorlar (O. Jalilov, E.Hamroyev, M.Qayumov, S.Iskanderov va b.)dan foydalanişni yölga qöydilar.
Haqiqiy milliy kinorejissuraning yuksaliş davri 40—50-y.lar böldi. Öşa yillar Ya.Protazanov, A.Usolsev— Garf, N.Ğaniyev, K..Yormatov, Z.Sobitov, Y.A'zamov kabi rej.lar «Tohir va Zuhra», «Nasriddinning sarguzaştlari», «Alişer Navoiy», «Paxtaoy», «Boy ila xizmatçi», «Stadionda uçraşamiz», «Amirlikning yemirilişi» kabi yetuk filmlar b-n tanildilar. Şu davrda özbek kinorejissyorlarining obrösi respublikadan taşqariga ham yoyildi. 60-y.lar milliy kinorejissurada sifat jihatdan yangi davr boşlandi, «Özbekfilm»ga yangi yoş mutaxassislar (D.Salimov, R. Botirov, Yu.Stepçuk, A. Qobulov, Q. Kamolova va b.) kelib qöşildi. «Sen yetim emassan», «Laylak keldi, yoz böldi», «Yoryor», «Surayyo», «Toşkent—non şahri» filmlari şu davrda yaratildi. Rejissuradan yangi — zamonaviy mavzu, yoşlar mavzusi keng örin oldi («Nafosat», «Sevişganlar», «Yigit va qiz», «Mahallada duvduv ran») va b. Şuningdek, keksa avlod rejissyorlarining yangi izlanişlari közga taşlanadi («Maftuningman», «Furqat», «Fidoiy», «Nataşaxonim» kabi).
Rej.larning professionallik jihatidan yuksaklikka kötirilişi turli mavzu va janrda ijod etişga keng yöl oçdi. «Abu Ali ibn Sino», «Dahoning yoşligi» (rej. E.Eşmuhammedov), «General Rahimov» (3. Sobitov), «Uluğbek yulduzi» (L.Fayziyev), «Ikki dil dostoni» (K.Yormatov), «Ötgan kunlar» (Y. A'zamov) kabi filmlar özbek kinosiga katta şuhrat keltirdi. «Abu Rayhon Beruniy», «Aççiq danak», «Seni kutamiz, yigit» singari filmlar rejissurasi uçun kinofestival kabi anjumanlarda yuqori baholandi va sovrinlar b-n takdirlandi.
Hoz. özbek kinosi dramaturgiyasidagi murakkab jarayonlar b-n birgalikda turli mazmun va şakldagi janrlar izlanmoqda, rejissura xarakteri özgarmoqda, yangiyangi nomlar kaşf etilmoqda (aktyorlikdan çiqqan rej.lar va b.). J.Fayziyev, I.Ergaşev, Yu. Sobitov, F.Haydarov kabilar şular jumlasidan. Zamonaviy özbek kinosida yetakçi janrlardan bölgan komediya («Siz kimsiz?», «Mö'jizalar maydoni», «Yaratganga şukur», «Bomba», «Örtoq Boykenjayev», «Meşpolvon» va b.) sermahsul bölmoqda. «Otamdan qolgan dalalar» (Ş.Abbosov), «Sevgi» (I.Ergaşev), «Voiz» (Yu.Rozikrv; festival boş sovriniga ega bulgan), «Piyoda» (R. Malikov) va b. sunggi yillar yaratilgan filmlardan namunalardir.
Muhsin Qodirov, Jöra Teşaboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕЖИССЁРЛИК САНЪАТИ, режиссура — гармоник бир бутун ва муайян яхлитликка эга бўлган томоша, кўриниш яратиш санъати (театр, кино, телефильм, цирк ва эстрадада). Реж. саҳна асари ёки кинофильм яратиш жараёнида ижодий ходимлар — актёр, яккахон, рассом, композиторга (кино ва телевидениеда операторларга ҳам) ва ёрдамчи ходимларга раҳбарлик қилади. Р.с. драма театрида пьеса танлаш, унинг ғояси, жанр ва бадиий хусусиятлари, тасвирланаётган давр, муаллифнинг ижобий услубини ўрганишдан бошланади. Реж. асар талқини учун сахна воситаларини излайди, ҳар бир персонаж характери ва умуман, спектакль талабига монанд актёрлар танлайди, саҳнавий ритм ва суръатни белгилайди, мизансаҳналар яратади, рассом ва композитор б-н ҳамкорликда асарни бадиий безаш принципларини ишлаб чиқади. Реалистик спектаклдаги яхлит ва чуқур хаққрнийлик бир-бири б-н узвий боғланган «уч ҳақиқат» (ҳаётий, ижтимоий ва сахнавий) асосида яратилади (В. И. НемировичДанченко). Агар реж. улардан бирини эътибордан четда крлдирса, бошқалари ишонарли чиқмайди. Р.с.да актёр б-н ишлаш муҳим ўрин тутади. Р.с.саҳна ижодининг мустақил тури сифатида ажралиб чиққунига қадар, саҳналаштирувчи вазифасини муаллиф, етакчи актёрлар бажарган.
Уйғониш даврида Европада сайёр профессионал театр б-н бирга муаллиф, актёр ва реж. вазифаларини ўтаган труппа раҳбари ҳам юзага келди. 16—17-а. ларда Р.с.нинг ривожига У. Шекспир, Ж. Мольер, Лопе де Вегалар муҳим қисса қўшган. Буржуа маърифатпарварлиги даврида Р. с. назарияси яратила бошлади (Г. Лессинг, Д. Дидро). Г. Лессингнинг издоши Ф. Л. Шредер Гамбург театрида биринчи бўлиб, актёр ўз ролинигина эмас, пьесани ҳам тўлиқўрганишини жорий этди. Бу принципларни Ф. Тальма (Франция) давом эттириб, Р.с.да классицизмдан романтик театр томон бурилиш ясади.
Р.с. юзага келишида 19-а.да Мейнинген театри режиссёрлари (Л. Корнек ва б.) муҳим роль ўйнади. Муаллиф матнига эҳтиёткорлик б-н қараш, тарихий муқитни аниқ акс эттириш, оммавий саҳналарнинг уйғунлигига эришиш Мейнинген режиссурасининг ижобий томонидир.
20-а. бошлари Ғарбий Европа Р.с.да формалистик оқимлар ҳукмрон бўлди (Э. Крэг—Англия, М. Рейнхардт—Германия, А. Аппиа—Швейцария ва б.). 20-а. да Ғарбий Европа Р.с. рус режиссураси (К. С. Станиславский, В. И. Немирович-Данченко, Е. Б. Вахтангов, В. Э. Мейерхольд, А. Я. Таировлар) таъсирида ривожланди.
Р.с. унсурлари ўзбек анъанавий театрида пайдо бўлган. У корфармон деб аталган. 1914 й.дан ўз фаолиятини бошлаган европа шаклидаги ўзбек театрида ёзма драма асосида иш олиб борувчи ва ўз спектаклларини бино ичида саҳнада кўрсатилишига мўлжаллаб тайёрловчи малакали реж.лар етишиб чиқа бошлайди. Р.с.нинг шаклланиш жараёни А. Авлоний, Ҳамза, М. Мажидов (Уйғур) фаолияти б-н боғлиқ. Дастлабки саҳна асарлари маърифатчилик, тарғиботташвиқот руҳида талқин қилинган. Воқеликни ҳаётий воситалар б-н натуралистик ёритиш (сахнада расмана уйлар қуриш, буғи чиқиб турган овқат, мевачева ишлатиш, буюмлардан фойдаланиш каби), персонажлар характерларини бўрттириш, ижобий қаҳрамонларни биринчи планда кўрсатиш бу даврда Р.с.га хос хусусиятлардир. Москвада очилган ўзбек драма студиясида М. Уйғур, Я. Бобожонов М. Муҳамедовлар актёрлик маҳорати б-н бирга Р.с. асосларини ҳам ўзлаштирганлар. Улар ўша давр рус театрида ҳукмрон бўлган барча ок,имларга катта қизиқиш б-н қараган. Айниқса, уларга Е. Вахтангов ва В. Э. Мейерхольд реж.лик услуби кучли таъсир кўрсатган. Маннон Уйғур бошлиқ энг яхши реж. лар бадиийэстетик жиҳатдан эътиборли, реалистик, кечинма, ҳистуйғуларга асосланган саҳна асарлари («Хамлет», «Бой ила хизматчи» сингари) яратиш йўлидан бориб, ўзбек реж.лик мактабига асос солдилар. Ш. Қаюмов, А. Турдиев, Ж. Обидов, 3. Мадалиев, В. Фаёзов, X. Мустафоқулов каби атокди актёрлар ҳам Р.с. ривожига ўз ҳиссаларини қўшганлар. Опера театрининг таркиб топиши ва тараққиётида реж.лардан М. Муҳамедов б-н Э. И. ЮнгвальдХилькевичнинг хизмати катта. Ҳоз. ўзбек миллий академик драма театри, Муқимий театри тараққиётида Н. В Ладигин, А. О. Гинзбург, И.В.Радун, айниқса, Р.Ҳамроев ва Т.Хўжаевлар ўрни салмокди бўлиб, драма, мусиқали драма жанрларининг профессионал даражага кўтарилиши учун кўп куч сарф қилишган.
60-й. ларнинг охирларидан реж. Э.Масофоев бир гуруҳ актёрлар б-н «Ёш гвардия» (ҳоз. Аброр Ҳидоятов номидаги театр) театрини ташкил этиб, поэтик театр яратишга бел боғлайди.
70-й.ларнинг бошларида театр саҳна маданияти Европа даражасига кўтарилиб, аҳоли маънавий ҳаётида муҳим ўрин эгаллайди. Бу даврда реж.лардан Б.Йўлдошев, М.Равшанов, М.Ниёзматов, Р. Ҳамидов, К. Йўлдошев, Б. Ихтиёров ва б. иш бошлади. Улар турли жанрдаги асарларни сақналаштириш асосида мураккаб услубий вазифаларни бажаришга киришадилар, ҳаёт ҳақиқатини, инсон ички дунёсини очишда турли воситаларни ишга солиб, бадиий яхлитликка эришадилар.
70-й.ларнинг охири — 80-й.ларнинг бошларида Р.с. ўзбек театрини ичдан янгилашга эришади, эски мавзулар, театр ижрочилиги хам янгича жаранглай бошлайди. Айниқса, 80-й.лар студиячилик ҳаракати кучайиб, театрнинг бадиий салоҳияти ошади. Ёш реж.лар М.Вайль, Н. Абдураҳмонов, А.Абдуназаров, О. Салимов изланишлари эътиборли бўлди. Ўзбекистоннинг мустақиллигидан сўнг театр санъатида ҳам туб ўзгаришлар рўй берди. Саҳна воситалари б-н тарихни ёритиш буюк аждодларимиз — алломалар, шоирлар ва давлат арбоблари шахсларини гавдалантиришга эътибор кучайди. Замонавий мавзуларни акс эттиришда эса миллий воситалар кенг қўллана бошлади. Балет асарларини саҳналаштиришни балетмейстерлар бажаради, реж.лар уларга ёрдам беришади. Балет балетмейстерлари орасида И.Юсупов фаолияти диққатга сазовор.
Р.с. опера (шунингдек, мусиқали драма ва оперетта)да мусиқали театр хусусиятларига таянади. Бу ерда спектаклнинг асосини мусиқа ташкил қилганлиги учун реж. дирижёр ва хормейстер б-н ҳамкорликда иш олиб боради. Композитор партитурасининг саҳнавий талқини мусиқали театр режиссурасининг асосий хусусиятидир.
Р.с.да қўғирчоқ режиссёрлиги алоҳида ажралиб туради. Республика қўғирчоқ театри (Тошкент, 1939 й.да ташкил топган), ундан кейин Андижон, Самарқанд, Бухоро, Жиззах, Қарши, Хива, Термиз ш.ларида барпо этилган қўғирчоқ театрларида унлаб реж.лар бу санъатнинг савиясини кутариш, наинки болалар орасида, балки катталар орасида ҳам унинг нуфузини оширишда уз ҳиссаларини қушмокдалар. Қўғирчоқ театри режиссурасининг ривожланишида И. Ёқубов, М. Ашурова, СВ. Иогельсон, Ш.Юсупов каби режларнинг хизматлари алоҳида. Радио ва телевидениеда ҳам узига хос Р.с. вужудга келган. Мустақиллик иилларида майдон томошалари реж.лиги шаклланди. Бу соҳада фаолият кўрсатаётган Б.Йўлдошев, Р.Ҳамидов, Н.Отабоев ва б. катта майдон ва амфитеатрларда томоша қўйиш бўйича катта тажриба орттиришди.
Кинода Р.с. миллий кино шаклланиши б-н боғлиқ ҳолда ривожлана борди. Ўзбек овозсиз киносининг дастлабки иилларида маҳаллий ҳаётнинг ўзига хос томонларини яхши билмайдиган, ўз олдига бадиий жиҳатдан жиддий вазифа қўймаган реж.лар фильмлар қўйди.
30-й.ларнинг бошларида миллий санъат арбоблари (Н.Ғаниев, С. Хўжаев, Й. Аъзамов)нмнт режиссурага кириб келиши муносабати б-н халқ ҳаётининг турли жабҳаларини чуқур ўзлаштириш, ижодий қайта ишлаш, услубийжанр изланишлар бошланди. «Юксалиш», «Ажойиб иш», «Рамазон», «Тонг олдидан», «Йигит», «Қилич» сингари фильмлар ишчиларнинг меҳнат кундалиги, ҳарбий иш, деҳқон ҳаракати, ўлка тарихига бағишланди. Реж.лар маҳаллий актёрлар (О. Жалилов, Э.Ҳамроев, М.Қаюмов, С.Искандеров ва б.)дан фойдаланишни йўлга қўйдилар.
Ҳақиқий миллий кинорежиссуранинг юксалиш даври 40—50-й.лар бўлди. Ўша йиллар Я.Протазанов, А.Усольцев— Гарф, Н.Ғаниев, К..Ёрматов, З.Собитов, Й.Аъзамов каби реж.лар «Тоҳир ва Зуҳра», «Насриддиннинг саргузаштлари», «Алишер Навоий», «Пахтаой», «Бой ила хизматчи», «Стадионда учрашамиз», «Амирликнинг емирилиши» каби етук фильмлар б-н танилдилар. Шу даврда ўзбек кинорежиссёрларининг обрўси республикадан ташқарига ҳам ёйилди. 60-й.лар миллий кинорежиссурада сифат жиҳатдан янги давр бошланди, «Ўзбекфильм»га янги ёш мутахассислар (Д.Салимов, Р. Ботиров, Ю.Степчук, А. Қобулов, Қ. Камолова ва б.) келиб қўшилди. «Сен етим эмассан», «Лайлак келди, ёз бўлди», «Ёрёр», «Сурайё», «Тошкент—нон шаҳри» фильмлари шу даврда яратилди. Режиссурадан янги — замонавий мавзу, ёшлар мавзуси кенг ўрин олди («Нафосат», «Севишганлар», «Йигит ва қиз», «Маҳаллада дувдув ran») ва б. Шунингдек, кекса авлод режиссёрларининг янги изланишлари кўзга ташланади («Мафтунингман», «Фурқат», «Фидоий», «Наташахоним» каби).
Реж.ларнинг профессионаллик жиҳатидан юксакликка кўтирилиши турли мавзу ва жанрда ижод этишга кенг йўл очди. «Абу Али ибн Сино», «Даҳонинг ёшлиги» (реж. Э.Эшмуҳаммедов), «Генерал Раҳимов» (3. Собитов), «Улуғбек юлдузи» (Л.Файзиев), «Икки дил достони» (К.Ёрматов), «Ўтган кунлар» (Й. Аъзамов) каби фильмлар ўзбек киносига катта шуҳрат келтирди. «Абу Райҳон Беруний», «Аччиқ данак», «Сени кутамиз, йигит» сингари фильмлар режиссураси учун кинофестиваль каби анжуманларда юқори баҳоланди ва совринлар б-н такдирланди.
Ҳоз. ўзбек киноси драматургиясидаги мураккаб жараёнлар б-н биргаликда турли мазмун ва шаклдаги жанрлар изланмоқда, режиссура характери ўзгармоқда, янгиянги номлар кашф этилмоқда (актёрликдан чиққан реж.лар ва б.). Ж.Файзиев, И.Эргашев, Ю. Собитов, Ф.Ҳайдаров кабилар шулар жумласидан. Замонавий ўзбек киносида етакчи жанрлардан бўлган комедия («Сиз кимсиз?», «Мўъжизалар майдони», «Яратганга шукур», «Бомба», «Ўртоқ Бойкенжаев», «Мешполвон» ва б.) сермаҳсул бўлмоқда. «Отамдан қолган далалар» (Ш.Аббосов), «Севги» (И.Эргашев), «Воиз» (Ю.Розикрв; фестиваль бош совринига эга булган), «Пиёда» (Р. Маликов) ва б. сунгги йиллар яратилган фильмлардан намуналардир.
Муҳсин Қодиров, Жўра Тешабоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.