Rekapitulyatsiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 144–145-b. — ziyouz.com
Rekapitulyatsiya (lot. recapitulatio) (biologiyada) — embriogenezda organizmning voyaga yetgan ajdodlari belgilarining takrorlanişi. Yuksak organizmlar embrionining birmunça tuban tuzilgan guruhlar voyaga yetgan davriga öxşaşligini ilk bor nemis biologi I. Mekkel (1811) aniqlagan. Mac, yuksak umurtqalilar ontogenezida boş buyrak (pronefros)ni avval tana buyrak (mezonefros), söngra çanoq buyrak b-n almaşinişi ular ajdodlarida ayiriş sistemasining rivojlanişi davrlarini; paporotniklarda dastlabki barglarning dixotomik şoxlanişi ular ajdodlari — paleozoy davridagi riniofitlar uçun xos bölgan poyaning dixotomik şoxlanişini takrorlaydi. Biogenetik qonunda (E. Gekkel, 1866) R.ga ontogenezning evolyutsion tarkib topişi natijasi sifatida karaladi, ya'ni tarixiy rivojlaniş davomida organizmlarning özgarib borişi tufayli ajdodlarga xos bölgan tuziliş belgilari ularning embrioniga ötgan va avlodlarning individual rivojlanişda embrional belgilar sifatida takrorlangan. Rus olimi A. N. Seversov R.ni butun bir organizm uçun emas, balki ayrim organlar uçun xos ekanligini körsatdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕКАПИТУЛЯЦИЯ (лот. recapitulatio) (биологияда) — эмбриогенезда организмнинг вояга етган аждодлари белгиларининг такрорланиши. Юксак организмлар эмбрионининг бирмунча тубан тузилган гуруҳлар вояга етган даврига ўхшашлигини илк бор немис биологи И. Меккел (1811) аниқлаган. Mac, юксак умуртқалилар онтогенезида бош буйрак (пронефрос)ни аввал тана буйрак (мезонефрос), сўнгра чаноқ буйрак б-н алмашиниши улар аждодларида айириш системасининг ривожланиши даврларини; папоротникларда дастлабки баргларнинг дихотомик шохланиши улар аждодлари — палеозой давридаги риниофитлар учун хос бўлган поянинг дихотомик шохланишини такрорлайди. Биогенетик қонунда (Э. Геккель, 1866) Р.га онтогенезнинг эволюцион таркиб топиши натижаси сифатида каралади, яъни тарихий ривожланиш давомида организмларнинг ўзгариб бориши туфайли аждодларга хос бўлган тузилиш белгилари уларнинг эмбрионига ўтган ва авлодларнинг индивидуал ривожланишда эмбрионал белгилар сифатида такрорланган. Рус олими А. Н. Северцов Р.ни бутун бир организм учун эмас, балки айрим органлар учун хос эканлигини кўрсатди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.