Rekombinatsiya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 147–148-b. — ziyouz.com
Rekombinatsiya — betartib harakat natijasida har xil işorali ionlarning özaro uçraşib neytral molekulalar (atomlar) ni hosil qiliş jarayoni. R. hodisasini tuz, işqor va kislotalarning suvdagi eritmalari, ionlaştirilgan gazlar, yarimötkazgiçlar va b.da kuzatiş mumkin. Eritmalarda bir vaqtning özida eritilgan modda molekulalarining ionlarga ajralişi (dissotsiatsiyasi) va ionlarning birlaşib molekulaga aylanişi sodir bölib turadi. Vaqt birligida dissotsiyalangan molekulalar soni şu vaqt davomida rekombinatsiyalaşiş natijasida hosil bölgan molekulalarning soniga teng bulib qolsa, muvozanat holat yuzaga keladi. Ikki xil işorali ionlarning özaro uçraşiş ehtimoli musbat va manfiy ionlar konsentratsiyasiga mutanosib buladi. Agar eritmada erigan modda molekulalarining soni juda kam miqdorda bölsa, vujudga kelgan ionlarning bir-birlari b-n uçraşiş ehtimoli kamayib ketadi, natijada R. sodir bölmaydi.
Yarimötkazgiçlarda har bir vaqtning özida ikki jarayon yuz beradi: erkin elektron va kovaklarning juft holda hosil bölişi hamda elektron va kovaklarning juft holda yöqolişiga olib keluvçi R. ehtimolligi erkin elektronlar va kovaklar soniga mutanosib. R. jarayonida birlaşuvçi ionlarning ortiqça energiyalari elektromagnit nurlaniş körinişida ajralib çiqişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕКОМБИНАЦИЯ — бетартиб ҳаракат натижасида ҳар хил ишорали ионларнинг ўзаро учрашиб нейтрал молекулалар (атомлар) ни ҳосил қилиш жараёни. Р. ҳодисасини туз, ишқор ва кислоталарнинг сувдаги эритмалари, ионлаштирилган газлар, яримўтказгичлар ва б.да кузатиш мумкин. Эритмаларда бир вақтнинг ўзида эритилган модда молекулаларининг ионларга ажралиши (диссоциацияси) ва ионларнинг бирлашиб молекулага айланиши содир бўлиб туради. Вақт бирлигида диссоцияланган молекулалар сони шу вақт давомида рекомбинациялашищ натижасида ҳосил бўлган молекулаларнинг сонига тенг булиб қолса, мувозанат ҳолат юзага келади. Икки хил ишорали ионларнинг ўзаро учрашиш эҳтимоли мусбат ва манфий ионлар концентрациясига мутаносиб булади. Агар эритмада эриган модда молекулаларининг сони жуда кам миқдорда бўлса, вужудга келган ионларнинг бир-бирлари б-н учрашиш эҳтимоли камайиб кетади, натижада Р. содир бўлмайди.
Яримўтказгичларда ҳар бир вақтнинг ўзида икки жараён юз беради: эркин электрон ва ковакларнинг жуфт ҳолда ҳосил бўлиши ҳамда электрон ва ковакларнинг жуфт ҳолда йўқолишига олиб келувчи Р. эҳтимоллиги эркин электронлар ва коваклар сонига мутаносиб. Р. жараёнида бирлашувчи ионларнинг ортиқча энергиялари электромагнит нурланиш кўринишида ажралиб чиқиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.