Relyativizm

Relyativizm (lot. relativus — nisbiy) — bilimning nisbiyligi, şartliligi, subyektivligini e'tirof etuvçi, mutlaq axloq meyorlari va qoidalarini inkor etuvçi falsafiy qaraş. Bilişda köpinça agnostitsizmga olib boradi. R.ni birinçi marta yunon faylasufi, sofist Gorgiy (Horgiy) (mil. av. taxm, 483—375) bayon etib, barça bilimlarning nisbiyligini ta'kidlagan. Relyativistlar bilimlarni uzluksiz davom etib va özgarib borişini asos qilib olib, ularni haqiqiy emas deb isbotlamokçi böladilar, bu b-n bilimlarning obyektivligini umuman inkor etadilar. Bilimlarimiz voqelikni asosan töğri aks ettiradi, lekin birdaniga, töla aks ettirmaydigan nisbiy haqiqatlardan söng boyitilgan va konkretlaştirilgan bilim — obyektiv haqiqatning töla va tugal şakli bölgan mutlaq haqiqat tomon boradi. Mutlaq haqiqatni esa qotib qolgan, özgarmaydigan bilim deb, nisbiy bilimni fakat nisbiy deb tuşunmaslik lozim. Mutlaq haqiqatda nisbiy haqiqatning zarralari böladi. Mac, fanda bir nazariya örniga ikkinçisi kelganda, eskisi butunlay uloqtirib taşlanmaydi, undagi ijobiy, töğri tomonlari rivojlantiriladi. Ilmiy nazariyalarning almaşinişi uzluksiz taraqqiyotining natijasi ekanligini bildiradi. Nisbiylik nazariyasitj R. bilan heç qanday aloqasi yöq.