Rentgen astronomiyasi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 158-b. — ziyouz.com
Rentgen astronomiyasi — astrofizika bölimi; tölqin uz. 0,1 dan 50 angstremgaça bölgan kosmik rentgen nurlanişini tekşiradi. Kosmik asboblarni Yer atmosferasi (rentgen nurlarini yutadigan) dan taşqariga çiqaruvçi kosmik texnikaning rivojlanişi R. a.ni vujudga keltirdi. Rentgen nurlanişi birinçi marta 1948 y.da Quyoşnn kuzatiş vaqtida aniqlangan. Uning rentgen spektrida köp marta ionlaşgan va tralari 106—107 K bölgan elementlarning çizikdari borligi sezilgan Quyoş çaqnaganda rentgen nurlanişi jadalligi keskin ortadi. 1962 y.dan Quyoş sistemasidan taşqarida rentgen nurlanişi kuzatildi. Izotrop fonli rentgen nurlari va 500 ga yaqin rentgen nurlarining diskret manbalari kaşf etildi. Ular orasida boşka galaktikalarda kuzatiladiganlari ham bor. Mas, Andromeda tumanligida 10 ga yaqin rentgen manba kuzatiladi. Bizning Galaktikamizda Galaktika diskida joylaşgan 103—104 ta rentgen manbalari kuzatiladi va ularning bir qismi öta yangi yulduz qoldiqlari b-n boğliq. Mac, Qisqiçbaqasimon tumanlik markazida pulsatsiyalaniş davri 0,033 sek. davom etadigan rentgen pulsarlari topilgan. Qöşaloq yulduz sistemasiga kiruvçi rentgen manbalari kaşf etilgan. R.a. osmon jismlarining yaratilişi va evolyutsiyalari masalalarini örganiş b-n boğliq bölgan Koinotdagi faol jarayonlarni tekşirişning yangi samarali yönalişidir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕНТГЕН АСТРОНОМИЯСИ — астрофизика бўлими; тўлқин уз. 0,1 дан 50 ангстремгача бўлган космик рентген нурланишини текширади. Космик асбобларни Ер атмосфераси (рентген нурларини ютадиган) дан ташқарига чиқарувчи космик техниканинг ривожланиши Р. а.ни вужудга келтирди. Рентген нурланиши биринчи марта 1948 й.да Қуёшнн кузатиш вақтида аниқланган. Унинг рентген спектрида кўп марта ионлашган ва тралари 106—107 К бўлган элементларнинг чизикдари борлиги сезилган Қуёш чақнаганда рентген нурланиши жадаллиги кескин ортади. 1962 й.дан Қуёш системасидан ташқарида рентген нурланиши кузатилди. Изотроп фонли рентген нурлари ва 500 га яқин рентген нурларининг дискрет манбалари кашф этилди. Улар орасида бошка галактикаларда кузатиладиганлари ҳам бор. Мас, Андромеда туманлигида 10 га яқин рентген манба кузатилади. Бизнинг Галактикамизда Галактика дискида жойлашган 103—104 та рентген манбалари кузатилади ва уларнинг бир қисми ўта янги юлдуз қолдиқлари б-н боғлиқ. Mac, Қисқичбақасимон туманлик марказида пульсацияланиш даври 0,033 сек. давом этадиган рентген пульсарлари топилган. Қўшалоқ юлдуз системасига кирувчи рентген манбалари кашф этилган. Р.а. осмон жисмларининг яратилиши ва эволюциялари масалаларини ўрганиш б-н боғлиқ бўлган Коинотдаги фаол жараёнларни текширишнинг янги самарали йўналишидир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.