Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Rentgen nurlari difraksiyasi

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 159–160-b. — ziyouz.com

    Rentgen nurlari difraksiyasi — rentgen nurlarining kristallarda yoki suyuk/şk va gaz molekulalarida soçilişi natijasida ekranda hosil böladigan difraksion manzara. Rentgen nurlarining tölqin tabiatini nemis olimlari M. Laue, V. Fridrix va P. Knippinglar kaşf etgan (1912).

    Rentgen nurlarining tölqin uzunligi b-n kristall panjaralar doimiysining bir-biriga yaqinligi rentgen nurlarining kristallardagi difraksiyasini kuzatişga imkon beradi. Rentgen nurlari kristallar orqali ötganda köp ölçamli panjaralar difraksiyasi sodir böladi. Difraksion maksimumlarni linzasiz kuzata oliş uçun rentgen nurlari dastasi ğoyat ingiçka qilib olinadi. Kristall panjaradagi ma'lum tölqin uzunligiga tegişli maksimumlarni hisoblaş usulini rus fizik kristallografi G. V. Vulf va U. L. Bregg bir-biridan mustaqil ravişda taklif etganlar (1913). Bu usul Bregg—Vulf şarti deb ataladi.

    R. n. d.dan kristall panjara tipini va uning doimiysini aniqlaşda kristall panjara tipi va doimiysi ma'lum bölsa, rentgen nurlarining tölqin uzunliklarini aniqlaşda foydalaniladi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    РЕНТГЕН НУРЛАРИ ДИФРАКЦИЯСИ — рентген нурларининг кристалларда ёки суюк/шк ва газ молекулаларида сочилиши натижасида экранда ҳосил бўладиган дифракцион манзара. Рентген нурларининг тўлқин табиатини немис олимлари М. Лауэ, В. Фридрих ва П. Книппинглар кашф этган (1912).

    Рентген нурларининг тўлқин узунлиги б-н кристалл панжаралар доимийсининг бир-бирига яқинлиги рентген нурларининг кристаллардаги дифракциясини кузатишга имкон беради. Рентген нурлари кристаллар орқали ўтганда кўп ўлчамли панжаралар дифракцияси содир бўлади. Дифракцион максимумларни линзасиз кузата олиш учун рентген нурлари дастаси ғоят ингичка қилиб олинади. Кристалл панжарадаги маълум тўлқин узунлигига тегишли максимумларни ҳисоблаш усулини рус физик кристаллографи Г. В. Вульф ва У. Л. Брэгг бир-биридан мустақил равишда таклиф этганлар (1913). Бу усул Брэгг—Вульф шарти деб аталади.

    Р. н. д.дан кристалл панжара типини ва унинг доимийсини аниқлашда кристалл панжара типи ва доимийси маълум бўлса, рентген нурларининг тўлқин узунликларини аниқлашда фойдаланилади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.