Reper

Reper (frans. gerege — belgi, nişon, dastlabki nuqta) — 1) (geodeziyada) — asosiy sathiy yuzaga nisbatan nivelirlaş orqali balandligi anik,langan nuqtani mahkamlaş belgisi.

R.ning fundamental va oddiy xillari bor. Fundamental R. 1 darajali nivelir yöllarida har 50—80 km oraliqda, 2darajali yölning muhim joylarida va dengiz hamda okeanlar suvi sathini ölçaş joylarida, gruntlar qatlamiga tik örnatilgan temirbeton ustunlar b-n mahkamlab qöyiladi. Oddiy R. (devoriy R.) barça nivelir yöllarida har 5 — 7 km da gruntlar qatlamiga, mustahkam bino yoki inşootlar devoriga örnatiladi. R. balandligining uzoq muddatga özgarmay saqlanişini ta'minlaşda ularning asosi, gruntining mavsumiy muzlaş çuqurligini hisobga olgan holda örnatiladi. Özbekiston hududida R. balandligi Kronştadt futştogi (köpriktösinida maxkamlab qöiylgan mis plastinkaga tuşirilgan gorizontal ştrix)ga nisbatan hisoblanadi va maxsus «Balandliklar röyxati»ga yozib qöyiladi.

Mamlakat hududida örnatilgan fundamental va oddiy R. jami davlat nivelir tarmoğini taşkil qiladi. Davlat nivelir tarmoğining R.lari topografik syomkalarni bajarişda, qurilişda va turli tadqiqot işlarida yer nuqtalarining balandligini aniqlaşda boşlanğiç nuqta (tayanç) bölib xizmat qiladi. 2)artilleriyada — möljalga olinadigan nişonga töğrilaşda foydalaniladigan qöşimça nuqta. Bevosita nişonni möljalga olişning imkoni bölmagan yoki noqulay bölgan hollarda R.dan foydalaniladi; 3)matematikada — ma'lum tartibda olingan va umumiy boş nuqtadan çiquvçi hamda bir tekislikda yotmaydigan çizikli boğlanmagan vektorlar. Ularning soni fazo ölçoviga teng bölişi kerak. Çiziqli algebra R. bazis deb yuritiladi. Differensial geometriyada fazoviy egri çiziqning har bir nuqtasi b-n boğlangan qözğaluvçan R. muhim. Bu egri çiziqning qaralayotgan nuqtasidagi urinmasi, boş normali va binormali böyiça yönalgan birlik vektorlaridan iborat.