Rezonans
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 139-b. — ziyouz.com
Rezonans (lot. resono — akssado beraman, javob beraman) — tebraniş (elektr, mexanik) konturida majburiy tebraniş amplitudasi eng yuqori (maksimum) qiymatga yetganda sodir böladigan hodisa. Mac, tizimning barça parametrlari özgarmas va bu tizim xususiy tebraniş çastotasi taşqi kuç davri sinusoidal bölsa, ya'ni tizim xususiy tebraniş çastotasi taşqi kuç çastotasiga mos kelsa, R. hodisasi röy beradi. R.ning foydali va zararli tomonlari bor (Mas, radiotexnikada foydali bölsa, inşootlarda zararli).
R. fizikada köp uçraydi (tölqinlar R.si, kuçlaniş R.si, toklar R.si). Tebraniş konturida tok kuçi faza jihatdan taşqi elektr yurituvçi kuçga teng kelib qolgan hollarda ham R. röy beradi.
R. aksariyat tabiatda kuzatiladi. Barça inşootlar, binolar va maşinalar öz xususiy tebranişlariga ega. Şuning uçun tabiatda yuz beradigan davriy taşqi ta'sirlar ularda R.ni paydo kilişi mumkin. Mas, köprik ustidan poyezd ötganda yuz beradigan davriy zarb (silkiniş) kuçlari ta'sirida R. paydo böladi. R. hodisasi köprik, poydevor, maşinalarga zararli ta'sir qiladi, hatto ularni buzib yuborişi ham mumkin. Şuning uçun R.ga qarşi maxsus tadbirlar köriladi, zarblarni yumşatkiçlar, amortizatorlardan foydalaniladi. Radiotexnikada R. radiostansiyaning bir xil (zarur) signallarini boşqa (xalaqit) signallaridan ajratib olişga imkon beradi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РЕЗОНАНС (лот. resono — акссадо бераман, жавоб бераман) — тебраниш (электр, механик) контурида мажбурий тебраниш амплитудаси энг юқори (максимум) қийматга етганда содир бўладиган ҳодиса. Mac, тизимнинг барча параметрлари ўзгармас ва бу тизим хусусий тебраниш частотаси ташқи куч даври синусоидал бўлса, яъни тизим хусусий тебраниш частотаси ташқи куч частотасига мос келса, Р. ҳодисаси рўй беради. Р.нинг фойдали ва зарарли томонлари бор (Мас, радиотехникада фойдали бўлса, иншоотларда зарарли).
Р. физикада кўп учрайди (тўлқинлар Р.си, кучланиш Р.си, токлар Р.си). Тебраниш контурида ток кучи фаза жиҳатдан ташқи электр юритувчи кучга тенг келиб қолган ҳолларда ҳам Р. рўй беради.
Р. аксарият табиатда кузатилади. Барча иншоотлар, бинолар ва машиналар ўз хусусий тебранишларига эга. Шунинг учун табиатда юз берадиган даврий ташқи таъсирлар уларда Р.ни пайдо килиши мумкин. Мас, кўприк устидан поезд ўтганда юз берадиган даврий зарб (силкиниш) кучлари таъсирида Р. пайдо бўлади. Р. ҳодисаси кўприк, пойдевор, машиналарга зарарли таъсир қилади, ҳатто уларни бузиб юбориши ҳам мумкин. Шунинг учун Р.га қарши махсус тадбирлар кўрилади, зарбларни юмшаткичлар, амортизаторлардан фойдаланилади. Радиотехникада Р. радиостанциянинг бир хил (зарур) сигналларини бошқа (халақит) сигналларидан ажратиб олишга имкон беради.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.