Ribosomalar

Ribosomalar (ribonuklein kislota va ...soma) — öz tarkibida ribonuklein kislotalarni saqlovçi sitoplazmaning doimiy, membranasiz organoidlari. Ribosomaning kaşf etilişi elektron mikroskopik tadqiqotlarning rivojlanişi b-n boğliq. Har bir R. diametri 20 nm dan oşmaydigan katta va kiçik subbirliklardan iborat. Subbirliklar qöşilişi yoki ajralişi mumkin. Prokariotlarning xujayralarida ribosomalar nisbatan kiçikroq böladi. R. mitoxondriyalar va xloroplastlar tarkibida ham uçraydi. Eukariotlar, prokariotlar, mitoxondriyalar va xloroplastlardagi R. kimyoviy tarkibi jihatidan ham birmunça farqqiladi. Mac, prokariotlarning P. ida oqsillarning 55 xili mavjud, eukariotlarda esa 100 dan ortiq böladi. R. oqsilni sintezlaydi. Şuning uçun oqsil sintezini boşlovçi, davom ettiruvçi va tugatuvçi R. mavjud. R.ning A (aminokislotalar birikadigan) va R (peptid boğlari hosil böladigan) faol qismlari bor. Oqsil sintezi jarayonida bir molekula iRNKda bir neçta R. ketmaket joylaşib, translyatsiya amalga oşadi. Bunday P. majmuasi polisomalar deyiladi. Endoplazmatik tör membranasi b-n boğlangan R.da hujayradan taşqariga sekretsiyalanuvçi oqsillar, gialoplazmada erkin joylaşgan R.da esa hujayraning özi uçun zarur bölgan oqsillar sintezlanadi. Oqsil sintezi jadal keçuvçi hujayralarda R. soni juda köp böladi. Eukariot hujayralarda R. yadroçada hosil böladi. Dastlab DNK matritsasida ribosomal RNK (rRNK) sintezlanadi. Söngra RNK oqsil molekulalari b-n qöşilib, R. subbirliklarini hosil kiladi va yadrodan sitoplazmaga çiqariladi.