Rift

Rift (ing. rift — darzlik, yoriq, dara) — Yer pöstining çiziq böylab yönalgan yirik tektonik strukturalari. Uzunligi bir neça yuz km (ba'zan 1000 km dan ziyod) ga yetadi. Köpgina okean va kontinental R.larning eni 30—70 km böladi, biroq ança tor enli (5— 20 km, Mas, Ulik dengiz) va keng enli (200— 400 km, Qizil dengiz R.) okean R.lar ham bor. R.lar, odatda, keng gumbazeimon kötarilgan joylarda materiklarning gorizontal çözilişidan vujudga keladi (Mas, Şarqiy Afrika). Bunda Yer pösti butun qalinligi böyiça yoki köp qismi çöziladi deb tahmin qilinadi. R. aksari bir qança uzilişlardan iborat; ular orasida ustki yuzasi qiya va pöstining bir qismi surilgan taşlamauzilma köproq. Taşlamauzilmalarning oğiş burçagi odatda 60—70° bölib, siljişning vertikal amplitudasi bir neça km va pöstning çözilişi ba'zan bir neça ön km gaça yetişi mumkin. R.ning içki kontinental, kontinentlararo, okean içki tiplari farq qilinadi. R. çegarasida turli tartibda yotuvçi graben va gorstlar mavjud. Graben asosiy strukturaviy şakldir. Birok, R. pöstning yuqoriga tomon tektonik gumbaz şaklida qiyaroq bukilişidan hosil böladi; u keyinçalik yorilib faben va gorstga ajraladi. Juda katta R.lar R. mintaqalari deb ataladi. R.ning kelib çiqişi haqida bir neça ilmiy faraz mavjud. Hoz. vaqgda yangi plitalar tektonikasi nazariyasi paydo böldi, unga köra, R.lar materiklarning gorizontal harakati natijasida hosil böladi.