Riman geometriyasi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 201-b. — ziyouz.com
Riman geometriyasi RIMAN GEOMETRIYASI, elliptik geometriya — noyevklid geometriyalaryagş biri. Aksiomalari Yevklid geometriyasinkt aksiomalaridan farq qiladi. Uç ölçovli R.g.ning asosiy obyektlari: nuqta, töğri çiziq va tekisliklar; asosiy tuşunçalari: mansublik tuşunçasi (Mas, töğri çiziqning tekislikka mansubligi), nuqtalarning töğri çizikda joylaşiş tartibi va figuralarning kongruentligi. R.g.ga köra, har qanday 2 nuqta orqali 1 ta töğri çiziq ötadi, bir tekislikdagi har qanday 2 tögri çiziq 1 nuqtada kesişadi (ya'ni R.g.da «parallel» töğri çiziklar mavjud emas), nuqtalarning töğri çiziqda joylaşiş tartibi aylanadigan nuqtalarning joylaşiş tartibiga öxşaş böladi. Riman tekisligida har qanday 2 töğri çiziq bir nuqtada kesişadi, sferada esa töğri çiziqlar rolini ötaydigan har 2 katta doira 2 nuqtada kesişadi; tekislikda yotgan töğri çiziq uni 2 sohaga ajratmaydi va h.k.
R.g. haqidagi ma'lumot B. Riman tomonidan 1854 y. e'lon qilingan. Bu eng töla örganilgan noyevklid geometriyadir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РИМАН ГЕОМЕТРИЯСИ, эллиптик геометрия — ноевклид геометрияларягш бири. Аксиомалари Евклид геометриясинкт аксиомаларидан фарқ қилади. Уч ўлчовли Р.г.нинг асосий объектлари: нуқта, тўғри чизиқ ва текисликлар; асосий тушунчалари: мансублик тушунчаси (Мас, тўғри чизиқнинг текисликка мансублиги), нуқталарнинг тўғри чизикда жойлашиш тартиби ва фигураларнинг конгруэнтлиги. Р.г.га кўра, ҳар қандай 2 нуқта орқали 1 та тўғри чизиқ ўтади, бир текисликдаги ҳар қандай 2 тўгри чизиқ 1 нуқтада кесишади (яъни Р.г.да «параллел» тўғри чизиклар мавжуд эмас), нуқталарнинг тўғри чизиқда жойлашиш тартиби айланадиган нуқталарнинг жойлашиш тартибига ўхшаш бўлади. Риман текислигида ҳар қандай 2 тўғри чизиқ бир нуқтада кесишади, сферада эса тўғри чизиқлар ролини ўтайдиган ҳар 2 катта доира 2 нуқтада кесишади; текисликда ётган тўғри чизиқ уни 2 соҳага ажратмайди ва ҳ.к.
Р.г. ҳақидаги маълумот Б. Риман томонидан 1854 й. эълон қилинган. Бу энг тўла ўрганилган ноевклид геометриядир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.