Rio-de-janeyro
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 203-b. — ziyouz.com
Rio-de-janeyro — Braziliyaning jan.şarqiy qismidagi şahar, Atlantika okeanining Guanabara buxtasining ğarbiy sohilida. RiodeJaneyro ştatining ma'muriy markazi. Iqlimi tropik iklim. Yanv.ning örtaça trasi 26°, iyulniki 2G. Yillik yoğin 1000 mm dan ortiq. Aholisi 5,85 mln. kişi (2000). Atrofidagi şaharlar b-n Katta R.deJ. aglomeratsiyasini taşkil qiladi. Şaharga bu yerga ilk bor 1502 y. 1 yanvda kelgan portugallar tomonidan 1565 y.da asos solingan va R.deJ. — Yanvar daryosi deb atalgan. Sababi ular Guanabara buxtasini noma'lum daryoning kuyiliş joyi deb hisoblaganlar. 1531 y.da bu yerda fort qurilgan. Uzoq mudsat kiçikroq qişloq bölgan. 17-a. oxiridan şahar tez ösa boşladi. 18-a. örtalarigaça Jan. Amerikaning qul savdosi markazi edi. 1763 y.dan Portugaliya mustamlakasi bölgan Braziliya vitsekirolligi, 1822—89 y.larda Braziliya imperiyasi, 1889 — 1960 y.larda Braziliya Federativ respublikasi poytaxti. R.deJ. — mamlakatning yirik taşqi savdo portlaridan. Çetga kofe, şakarqand, teri, qimmatbaho yoğoç, ruda, paxta, meva çiqariladi, çetdan kumir, neft, sement, maşinalar keltiriladi. Aeroporta xalqaro ahamiyatga ega. Muhim t. y. va avtomobil yöllari şaharni sohilböyi va içki rnlar b-n boğlaydi. R.deJ. — iqtisodiy ahamiyati böyiça mamlakatning SanPaulu ş.dan keyin 2örindagi savdo-sanoat markazi. Sanoatining yetakçi tarmoqlari: oziq-ovqat, farmatsevtika, töqimaçilik, kimyo, metallurgiya, poligrafiya, elektrotexnika, maşinasozlik sanoatlari. Neft kimyosi, kemasozlik rivojlangan. Yogoçsozlik, mebel, könpoyabzal, rezinatexnika, tikuvçilik, zargarlik buyumlari i.ç. korxonalari bor. R.deJ. mamlakatning yirik madaniy markazlaridan. Braziliya fanlar akademiyasi, Braziliya filologiya akademiyasi, Tibbiyot milliy akademiyasi, 6 unt, milliy kutubxona, rasadxona, teatrlar, muzeylar: milliy, nafis san'at, tarix, Braziliya geografiyasi va b., botanika va hayvonot boglari bor. Me'moriy yodgorliklardan sobor, ratuşa, çerkov, ibodatxona, saroylar saqlangan. Sohil böyida zamonaviy uslubda qurilgan otel va pansionat köp. Şaharda dunyoda eng katta Marakanya stadioni kurilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РИО-ДЕ-ЖАНЕЙРО — Бразилиянинг жан.шарқий қисмидаги шаҳар, Атлантика океанининг Гуанабара бухтасининг ғарбий соҳилида. РиодеЖанейро штатининг маъмурий маркази. Иқлими тропик иклим. Янв.нинг ўртача траси 26°, июлники 2Г. Йиллик ёғин 1000 мм дан ортиқ. Аҳолиси 5,85 млн. киши (2000). Атрофидаги шаҳарлар б-н Катта Р.деЖ. агломерациясини ташкил қилади. Шаҳарга бу ерга илк бор 1502 й. 1 янвда келган португаллар томонидан 1565 й.да асос солинган ва Р.деЖ. — Январь дарёси деб аталган. Сабаби улар Гуанабара бухтасини номаълум дарёнинг куйилиш жойи деб ҳисоблаганлар. 1531 й.да бу ерда форт қурилган. Узоқ мудцат кичикроқ қишлоқ бўлган. 17-а. охиридан шаҳар тез ўса бошлади. 18-а. ўрталаригача Жан. Американинг қул савдоси маркази эди. 1763 й.дан Португалия мустамлакаси бўлган Бразилия вицекироллиги, 1822—89 й.ларда Бразилия империяси, 1889 — 1960 й.ларда Бразилия Федератив республикаси пойтахти. Р.деЖ. — мамлакатнинг йирик ташқи савдо портларидан. Четга кофе, шакарқанд, тери, қимматбаҳо ёғоч, руда, пахта, мева чиқарилади, четдан кумир, нефть, цемент, машиналар келтирилади. Аэропорта халқаро аҳамиятга эга. Муҳим т. й. ва автомобиль йўллари шаҳарни соҳилбўйи ва ички рнлар б-н боғлайди. Р.деЖ. — иқтисодий аҳамияти бўйича мамлакатнинг СанПаулу ш.дан кейин 2ўриндаги савдо-саноат маркази. Саноатининг етакчи тармоқлари: озиқ-овқат, фармацевтика, тўқимачилик, кимё, металлургия, полиграфия, электротехника, машинасозлик саноатлари. Нефть кимёси, кемасозлик ривожланган. Ёгочсозлик, мебель, кўнпойабзал, резинатехника, тикувчилик, заргарлик буюмлари и.ч. корхоналари бор. Р.деЖ. мамлакатнинг йирик маданий марказларидан. Бразилия фанлар академияси, Бразилия филология академияси, Тиббиёт миллий академияси, 6 унт, миллий кутубхона, расадхона, театрлар, музейлар: миллий, нафис санъат, тарих, Бразилия географияси ва б., ботаника ва ҳайвонот боглари бор. Меъморий ёдгорликлардан собор, ратуша, черков, ибодатхона, саройлар сақланган. Соҳил бўйида замонавий услубда қурилган отел ва пансионат кўп. Шаҳарда дунёда энг катта Мараканья стадиони курилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.