Roman uslubi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 236-b. — ziyouz.com
Roman uslubi — Yevropa (asosan, Ğarbiy Yevropa) san'atida 10-a. dan 12—13-a.largaça hukm surgan badiiy uslub. Bu davr san'atida Qad. Rim madaniyati va me'morligida Qad. Rim me'morligi uslub va unsurlaridan keng foydalanilgan («roman» iborasi şartli bölib, «rimniki» ma'nosini anglatadi). R.u. (termin 19-a. 20-y.laridan işlatila boşlangan) Yevropada xristian diniy tizimining mustahkamlanişi va yoyilişi b-n boğliq holda rivojlandi, şuning uçun markazlari monastirlar bölib, quruvçi, haykaltaroş va toştaroşlari esa monaxlar edi. 11-a. oxiridan sayyor quruvçilar sobor, monastir, çerkov, qörğon va qasrlar qurib R.u.ni yaratdilar. Binolar toşdan qurilgan (bazilika turi asosiy örinni egallaydi), tuzilişining asosini minora taşkil etadi, uning atrofidagi geometrik şakllar (kub, prizma, silindr va b.) binoning yaxlit majmuini hosil qiladi. R.u. me'morligiga antik san'at, Vizantiya hamda arab mamlakatlari san'ati sezilarli ta'sir körsatgan, yuzaga kelgan me'morlik maktablari yagona tamoyillarga böysungan. Bu binolar tarhi va tuzilişida, bezaklar şakli va mazmunida körinadi. R.u. Fransiya, Germaniya me'morligida yorkin namoyon bölgan. Jumladan, Notr dam la Grant ibodatxonasi (11 —12-a.lar) körinişi birmunça past, uç nefli (örtadagi nefi yonidagilardan birmunça baland), toş devorlar kalin, undagi kiçik tor darçalar devor qalinligini börttirib, salobatini oşiradi, bino (içki va taşqi devorlari) rassomlik va haykaltaroşlik asarlari b-n bezatilgan. Dastlab devoriy rasmlarga keng örin berilgan, 11-a. oxiri — 12-a. boşlaridan ibodatxonalar bezagida monumental relyeflar yetakçi örin egallaydi; bino peştoqi va odd tarzida, içki bezaklardan ustun va uning kapitelida keng işlatilgan. R.u .da vitraj ham öz örniga ega bölgan. Amaliy san'atda kitob miniatyurasi rivojlandi. Yevropaning köpgina mamlakatlarida miniatyura maktablari (rassomlar) şakllandi, yaratilgan asarlar mustaqil asar sifatida ahamiyatga egadir. Jumladan, fransuz rassomlari akauka Limburglar 60 dan ortiq miniatyuralarda yil fayellari, q.x. b-n band kişilarning hayotini jonli ifodalagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РОМАН УСЛУБИ — Европа (асосан, Ғарбий Европа) санъатида 10-а. дан 12—13-а.ларгача ҳукм сурган бадиий услуб. Бу давр санъатида Қад. Рим маданияти ва меъморлигида Қад. Рим меъморлиги услуб ва унсурларидан кенг фойдаланилган («роман» ибораси шартли бўлиб, «римники» маъносини англатади). Р.у. (термин 19-а. 20-й.ларидан ишлатила бошланган) Европада христиан диний тизимининг мустаҳкамланиши ва ёйилиши б-н боғлиқ ҳолда ривожланди, шунинг учун марказлари монастирлар бўлиб, қурувчи, ҳайкалтарош ва тоштарошлари эса монахлар эди. 11-а. охиридан сайёр қурувчилар собор, монастир, черков, қўрғон ва қасрлар қуриб Р.у.ни яратдилар. Бинолар тошдан қурилган (базилика тури асосий ўринни эгаллайди), тузилишининг асосини минора ташкил этади, унинг атрофидаги геометрик шакллар (куб, призма, цилиндр ва б.) бинонинг яхлит мажмуини ҳосил қилади. Р.у. меъморлигига антик санъат, Византия ҳамда араб мамлакатлари санъати сезиларли таъсир кўрсатган, юзага келган меъморлик мактаблари ягона тамойилларга бўйсунган. Бу бинолар тарҳи ва тузилишида, безаклар шакли ва мазмунида кўринади. Р.у. Франция, Германия меъморлигида ёркин намоён бўлган. Жумладан, Нотр дам ла Грант ибодатхонаси (11 —12-а.лар) кўриниши бирмунча паст, уч нефли (ўртадаги нефи ёнидагилардан бирмунча баланд), тош деворлар калин, ундаги кичик тор дарчалар девор қалинлигини бўрттириб, салобатини оширади, бино (ички ва ташқи деворлари) рассомлик ва ҳайкалтарошлик асарлари б-н безатилган. Дастлаб деворий расмларга кенг ўрин берилган, 11-а. охири — 12-а. бошларидан ибодатхоналар безагида монументал рельефлар етакчи ўрин эгаллайди; бино пештоқи ва одд тарзида, ички безаклардан устун ва унинг капителида кенг ишлатилган. Р.у .да витраж ҳам ўз ўрнига эга бўлган. Амалий санъатда китоб миниатюраси ривожланди. Европанинг кўпгина мамлакатларида миниатюра мактаблари (рассомлар) шаклланди, яратилган асарлар мустақил асар сифатида аҳамиятга эгадир. Жумладан, француз рассомлари акаука Лимбурглар 60 дан ортиқ миниатюраларда йил фаеллари, қ.х. б-н банд кишиларнинг ҳаётини жонли ифодалаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.