Rossiya imperiyasi

Rossiya imperiyasi — Rossiya davlati asosida şakllangan davlat. 1721 y. Pyotr I tomonidan imperiya deb e'lon qilingan. R. i. tarkibiga Boltik, böyi, Ung qirğoq Ukraina, Belorussiya, Polşaning bir qismi, Bessarabiya, Şim. Kavkaz (19-a.dan), şuningdek, Finlyandiya, Zakavkazye, Qozoğiston, Urta Osiyo va Pomir kirgan. 19-a. oxiriga kelib R.i. hududi 22,4 mln. km2 ga yetgan. 1897 y.gi aholi röyxatiga köra, imperiyada 128,2 mln. kişi, jumladan, Rossiyaning Yevropa qismida 93,4 mln., Polşa podşox/ şgida 9,5 mln., Finlyandiya Buyuk knyazligida 2,6 mln., Kavkaz ölkasida 9,3 mln., Sibirda 5,8 mln., Urta Osiyoda 7,7 mln. kişi yaşagan. 100 dan ziyod xalqlar uşbu hududda istiqomat qilgan; aholisining 57% ni rus bölmagan xalqlar taşkil etgan. R.i. hududi 1914 y. 81 guberniyaga va 20 oblastga bölingan; 931 şahar bölgan. Guberniya va oblastlarning bir qismi generalgubernatorliklarga (Varşava, Irkutsk, Kiyev, Moskva, Amurböyi, Daşt, Turkiston va Finlyandiya) birlaştirilgan. Buxoro xonligi va Xiva xonligi R.i.ning rasmiy vassallari bölgan. 1914 y. Uryanxay ölkasi R.i. protektorati (homiyligi) ga ötgan. R. i. merosiy monarxiya bölib, uni mutlaq hokimiyatga ega imperator boşqargan. Uning oila a'zolari va qarindoşuruğlari imperator xonadonini taşkil etgan. Hukmron çerkov pravoslaviye bölib, uni imperator Sinod orqali idora etgan. Barça aholi R. i. fuqarrlari hisoblangan, erkak aholi (20 yoşgaça) imperatorga sadoqati haqida qasamyod ettirilgan. R.i. fuqarolari 4 tabaqaga ajratilgan: dvoryanlar, ruhoniylar, şahar va qişloq aholisi. Örta Osiyo, Qozoğiston, Sibir va b. mintaqalarning mahalliy aholisi alohida tabaqaga — «ğayrirus» aholiga ajratilgan. R.i.ning gerbi — ikki boşli burgut, davlat madhiyasi — «Boje, sarya xrani» («Podşoni özing asra, xudoyim»). Umumdavlat tili — rus tili. 1917 y.dagi Fevral inqilobi monarxiyani ağdargan: 1917 y. 1(14) sent.da Muvaqqat hukumat Rossiyani respublika deb e'lon qilgan.