Rual Amundsen
Manba: ÖzME, 1-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 453–454-b. — ziyouz.com
Amundsen Rual (1872.16.7 - 1928) — norveg qutb sayyohi. Birinçi marta 1903 — 06 y.larda «Yoa» kemasida Şim.-ğarbiy dengiz yöli orqali Grenlandiyadan Alyaskaga ötdi. Kanada Arktikasidagi King-Vilyam o.da ikki yil davomida muhim geomagnit kuzatişlar ötkazdi. A. 1904 y. Butiya-Feliks ya.o.da Şim. magnit qutbini tekşirdi va şu atrofdagi 100 ga yaqin orollarni birinçi bölib xaritaga tuşirdi. 1911 y. «Fram» kemasida Antarktikaga ekspeditsiya uyuştirdi. Öşa yili 14 dekda tarixda birinçi bölib (R. Skottdan bir oy oldin) Jan. qutbga yetib bordi va u yerdan qaytişda Qiroliça Mod toğ tizmasini (bal. 4500 m) kaşf etdi. A. 1926 y. 12 — 13 mayda birinçi marta Arktika ustidan «Norvegiya» dirijablida Şpitsbergen — Şim. qutb — Alyaska marşruta böyiça uçib ötdi. 1928 y.da Umberto Nobile ekspeditsiyasi halokatga uçragaç, A. ekspeditsiyaçilarga yordam körsatiş uçun 18 iyunda gidrosamolyotda uçib borayotganda u ham Barens dengizida halokatga uçrab bedarak yöqolgan. A. öz sayohatlari haqida bir neça asar yozgan. A.ning rus tilida: «Muz okeani ustidan uçib ötiş» (L., 1927, L. Elsvort b-n birgalikda yozilgan), «Mod» kemasida Osiyoning şimoliy sohili böylab ekspeditsiya (1929), «Janubiy qutb» (1937), beş jildli asarlar töplami (L., 1936 — 39), «Mening hayotim» (M., 1959) va b. asarlari bosilib çiqqan. Antarktida yaqinidagi bir dengiz va Amerika qutb st-yasi (Amundsen — Skott) hamda toğ tizmasi, qöltiq, suv osti soyligi (Şim. Muz okeanida) A. nomiga qöyilgan.
Ad.: Dyakonov M., Amundsen, M., 1937; Yakovlev A., Rual Amundsen, M., 1948.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
АМУНДСЕН Руаль (1872.16.7 - 1928) — норвег қутб сайёҳи. Биринчи марта 1903 — 06 й.ларда «Йоа» кемасида Шим.-ғарбий денгиз йўли орқали Гренландиядан Аляскага ўтди. Канада Арктикасидаги Кинг-Вильям о.да икки йил давомида муҳим геомагнит кузатишлар ўтказди. А. 1904 й. Бутия-Феликс я.о.да Шим. магнит қутбини текширди ва шу атрофдаги 100 га яқин оролларни биринчи бўлиб харитага туширди. 1911 й. «Фрам» кемасида Антарктикага экспедиция уюштирди. Ўша йили 14 декда тарихда биринчи бўлиб (Р. Скоттдан бир ой олдин) Жан. қутбга етиб борди ва у ердан қайтишда Қиролича Мод тоғ тизмасини (бал. 4500 м) кашф этди. А. 1926 й. 12 — 13 майда биринчи марта Арктика устидан «Норвегия» дирижаблида Шпицберген — Шим. қутб — Аляска маршрута бўйича учиб ўтди. 1928 й.да Умберто Нобиле экспедицияси ҳалокатга учрагач, А. экспедициячиларга ёрдам кўрсатиш учун 18 июнда гидросамолётда учиб бораётганда у ҳам Баренц денгизида ҳалокатга учраб бедарак йўқолган. А. ўз саёҳатлари ҳақида бир неча асар ёзган. А.нинг рус тилида: «Муз океани устидан учиб ўтиш» (Л., 1927, Л. Эльсворт б-н биргаликда ёзилган), «Мод» кемасида Осиёнинг шимолий соҳили бўйлаб экспедиция (1929), «Жанубий қутб» (1937), беш жилдли асарлар тўплами (Л., 1936 — 39), «Менинг ҳаётим» (М., 1959) ва б. асарлари босилиб чиққан. Антарктида яқинидаги бир денгиз ва Америка қутб ст-яси (Амундсен — Скотт) ҳамда тоғ тизмаси, қўлтиқ, сув ости сойлиги (Шим. Муз океанида) А. номига қўйилган.
Ад.: Дьяконов М., Амундсен, М., 1937; Яковлев А., Руаль Амундсен, М., 1948.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.