Ruderal ğözalar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 287-b. — ziyouz.com
Ruderal ğözalar RUDERAL ĞÖZALAR, ğözaning ruderal şakllari, ğözaning yarim yovvoyi şakllari — yovvoyi ğözadan madaniytropik ğözaga ötgan şakllar; madaniylaştirilgan ğözaning ikkinçi evolyutsion şakli.
Ular ğözaning ibtidoiy (primitiv) şakllaridan ösiş joyining özgarişi natijasida paydo bölgan. R.ğ. tolasi yuqori sifatli (köpinça oq), barglari va çigitlari yirik bölib, odamlar yaşaydigan joylarga yaqin yerlarda yarim yovvoyi holda ösaveradi. Har bir madaniylaştirilgan ğöza turining öziga xos ruderal şakllari mavjud (Meksika ğözasida nuqtali ğöza kenja turi, afrikaosiyo ğözasida soxta arboreum kenja turi va h.k.).
Barça R.ğ. polimorfizmning ma'lum darajada özgaruvçanligi, tezpişarligi, çigitining tuklanişi, kattakiçikligi, bargi hamda kösagining şakli va h.k. b-n ajralib turadi. R.ğ. orasida amaliy seleksiya uçun qimmatli şakllari mavjud, Mas, Meksika ğözasining Hopi (Xopi) şakli çigitida gossipol moddasi kam yangi ğöza navlarini yaratişda asos bölib xizmat qilgan.
Abdumavlon Abdullayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РУДЕРАЛ ҒЎЗАЛАР, ғўзанинг рудерал шакллари, ғўзанинг ярим ёввойи шакллари — ёввойи ғўзадан маданийтропик ғўзага ўтган шакллар; маданийлаштирилган ғўзанинг иккинчи эволюцион шакли.
Улар ғўзанинг ибтидоий (примитив) шаклларидан ўсиш жойининг ўзгариши натижасида пайдо бўлган. Р.ғ. толаси юқори сифатли (кўпинча оқ), барглари ва чигитлари йирик бўлиб, одамлар яшайдиган жойларга яқин ерларда ярим ёввойи ҳолда ўсаверади. Ҳар бир маданийлаштирилган ғўза турининг ўзига хос рудерал шакллари мавжуд (Мексика ғўзасида нуқтали ғўза кенжа тури, африкаосиё ғўзасида сохта арбореум кенжа тури ва ҳ.к.).
Барча Р.ғ. полиморфизмнинг маълум даражада ўзгарувчанлиги, тезпишарлиги, чигитининг тукланиши, каттакичиклиги, барги ҳамда кўсагининг шакли ва ҳ.к. б-н ажралиб туради. Р.ғ. орасида амалий селекция учун қимматли шакллари мавжуд, Мас, Мексика ғўзасининг Hopi (Хопи) шакли чигитида госсипол моддаси кам янги ғўза навларини яратишда асос бўлиб хизмат қилган.
Абдумавлон Абдуллаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.