Ruhobod maqbarasi
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 315-b. — ziyouz.com
Ruhobod maqbarasi RUHOBOD MAQBARASI, Ruhobod — majoziy nom, aslida alloma avliyo şayx Burhoniddin Soğarjiy (Soğarj— Samarqand yaqinidagi qad. kent) maqbarasi. Amir Temur saltanatining dastlabki davrida (14-a.ning 70-y.lari) şahar Arki (Kök saroy, Böston saroy, Nuriddin Basir maqbarasi) tomonidan jan.dagi Toşqörğon—çaqar (Kiçik oqsaroy, Muhammad Sulton me'moriy majmui, hoz. Amir Temur maqbarasi) orasini boğlovçi maşxur Şohrohşoh köçani oçiş va tartibga soliş davomida yuzaga çiqqan Soğarjiy qabriga boğlab, mahobatli baland maqbara tiklangan. Amir Temur maqbara ta'minoti uçun maxsus vaqfnoma (kuyib ketgan vaqfnoma qoldiqlari tarjimasi Özbekiston davlat arxivida saqlanmoqda) çiqargan. Undan ma'lum bölişiça, maqbara va yonidagi boğ yirik daromad manbai bölgan.
Maqbara binosi hoz. şahar markazi tomonidan közga taşlanadi, galdagi rekonstruksiya davomida maqbara atrofidagi keyingi davr binolari buzib taşlanadi, natijada maqbara qaddiqomatini yaqqol körsatdi. Maqbara çorsixona, ustidagi 8 qirrali poygumbaz va oddiy gumbazdan iborat. Içkarida noma'lum qabrdaxmalar bor. Taşki tomondan (janub) avliyo qabriga tutaş devor sirkori sopol b-n peştoq şaklida hoşiyalangan. Içkarida naqşin bezak qoldikdari saqlangan. Kiriş eşigining (Buxoro amiri nomidan 19-a. örnatilgan) öymakor bezaklari orasida baliqlar şaklini kuzatiş mumkin. Aholi mazkur avliyoga alohida ixlos va ehtirom bildirib, maqbara va u b-n boğliq maskanni Ruhobod deb atagan. 19-a. maqbaraga boğlab Madrasa (hoz. darvozaxona va bir neça hujra saqlangan), masjid va minora qurilgan. Şörolar davrida mazkur maskan diniy ziyoratgoh sifatida e'tibordan çetda qolgan, taşlandiq holga kelgan edi. Hujralar qisman buzib taşlangan, guzar masjidida korxona joylaşgan. Amir Temur tavalludining 660 y.ligi arafasida maqbara atrofida keng kölamli rekonstruksiya işlari amalga oşirildi. R. maqbarasi qayta gavjum ziyoratgohga aylandi.
Pölat Zohidov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РУҲОБОД МАҚБАРАСИ, Руҳобод — мажозий ном, аслида аллома авлиё шайх Бурҳониддин Соғаржий (Соғарж— Самарқанд яқинидаги қад. кент) мақбараси. Амир Темур салтанатининг дастлабки даврида (14-а.нинг 70-й.лари) шаҳар Арки (Кўк сарой, Бўстон сарой, Нуриддин Басир мақбараси) томонидан жан.даги Тошқўрғон—чақар (Кичик оқсарой, Муҳаммад Султон меъморий мажмуи, ҳоз. Амир Темур мақбараси) орасини боғловчи машхур Шоҳроҳшоҳ кўчани очиш ва тартибга солиш давомида юзага чиққан Соғаржий қабрига боғлаб, маҳобатли баланд мақбара тикланган. Амир Темур мақбара таъминоти учун махсус вақфнома (куйиб кетган вақфнома қолдиқлари таржимаси Ўзбекистон давлат архивида сақланмоқда) чиқарган. Ундан маълум бўлишича, мақбара ва ёнидаги боғ йирик даромад манбаи бўлган.
Мақбара биноси ҳоз. шаҳар маркази томонидан кўзга ташланади, галдаги реконструкция давомида мақбара атрофидаги кейинги давр бинолари бузиб ташланади, натижада мақбара қаддиқоматини яққол кўрсатди. Мақбара чорсихона, устидаги 8 қиррали пойгумбаз ва оддий гумбаздан иборат. Ичкарида номаълум қабрдахмалар бор. Ташки томондан (жануб) авлиё қабрига туташ девор сиркори сопол б-н пештоқ шаклида ҳошияланган. Ичкарида нақшин безак қолдикдари сақланган. Кириш эшигининг (Бухоро амири номидан 19-а. ўрнатилган) ўймакор безаклари орасида балиқлар шаклини кузатиш мумкин. Аҳоли мазкур авлиёга алоҳида ихлос ва эҳтиром билдириб, мақбара ва у б-н боғлиқ масканни Руҳобод деб атаган. 19-а. мақбарага боғлаб Мадраса (ҳоз. дарвозахона ва бир неча ҳужра сақланган), масжид ва минора қурилган. Шўролар даврида мазкур маскан диний зиёратгоҳ сифатида эътибордан четда қолган, ташландиқ ҳолга келган эди. Ҳужралар қисман бузиб ташланган, гузар масжидида корхона жойлашган. Амир Темур таваллудининг 660 й.лиги арафасида мақбара атрофида кенг кўламли реконструкция ишлари амалга оширилди. Р. мақбараси қайта гавжум зиёратгоҳга айланди.
Пўлат Зоҳидов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.