Rustaveli Şota
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 304-b. — ziyouz.com
Rustaveli Şota (12-a.) — gruzin şoiri. Yangi gruzin tili asosçisi. Biografiyasiga oid ma'lumotlar «Yölbars terisini yopingan paxlavon» dostoni (1712) muqaddimasida uçraydi. Şoir Gruziyada Tamara (1184—1213) va uning eri David Soslani xukmronligi davrida davlat xazinaçisi bölgan. «Yölbars terisini yopingan paxlavon» dostoni jahon adabiyoti durdonalaridan biri. Unda ijtimoiy, axloqiy masalalar adibning yuksak ideallari b-n qöşib talqin qilingan. Asarda qahramonlik, çin insoniy muhabbat, oliyhimmatlik, poklik uluğlangan, zulmkorlik qoralangan. Turli xalq vakillari — Avtandil (arab), Tariel (hind) obrazlari orqali xalqlar döstligi madh etilgan. Neston — Darijon misolida esa ayollarga xos ajoyib insoniy fazilatlar umumlaştirilgan. Asar qahramonlari baxt va adolat tantanasi uçun kuraşuvçi kişilar bölib, ularda 12-a.da Gruziyada yaşagan ilğor kişilarning eng yaxşi fazilatlari mujassamlaşgan. Şoir qörqoq va ikkiyuzlamaçi şoxlarni qoralagan. Ammo insonparvar podşo boşçiligidagi yagona, birlaşgan, kuçli davlat tuzilişini orzu qilgan.
R. jahon adabiyotida birinçi bölib, savdogarlar hayotining real kartinasini çizgan va uni ideallaştirilgan saroy ritsarlari hayotiga qarama-qarşi qöygan. Şaxe erkinligi, fikr va tuyğular erkinligi madh etilgan. Umumbaşariy ğoyalarni birinçi öringa qöyib, qahramonlar psixologiyasi, voqealar mohiyatini çuqur oça bilgan. Kad. milliy madaniyatni, folklorning eng yaxşi an'analarini özlaştirib, gruzin şe'riyatini yuqori poğonaga kötargan. R.ning poetik nutqi majoziyligi, hikmatlarga boyligi b-n ajralib turadi. Asari jahon xalqlari tillariga, jumladan, özbek tiliga tarjima qilingan (Mirtemir, Şayxzoda hamkorlikda, 1959). Toşkentning markaziy köçalaridan biriga R. nomi berilgan.
Ac: Yölbars terisini yopingan paxlavon, T., 1959.
Ad.: Baramidze A., Şota Rustaveli, M, 1966; Inoğomov R., Gruzin adabiyotining quyeşi, T., 1966.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РУСТАВЕЛИ Шота (12-а.) — грузин шоири. Янги грузин тили асосчиси. Биографиясига оид маълумотлар «Йўлбарс терисини ёпинган пахлавон» достони (1712) муқаддимасида учрайди. Шоир Грузияда Тамара (1184—1213) ва унинг эри Давид Сослани хукмронлиги даврида давлат хазиначиси бўлган. «Йўлбарс терисини ёпинган пахлавон» достони жаҳон адабиёти дурдоналаридан бири. Унда ижтимоий, ахлоқий масалалар адибнинг юксак идеаллари б-н қўшиб талқин қилинган. Асарда қаҳрамонлик, чин инсоний муҳаббат, олийҳимматлик, поклик улуғланган, зулмкорлик қораланган. Турли халқ вакиллари — Автандил (араб), Тариэл (ҳинд) образлари орқали халқлар дўстлиги мадҳ этилган. Нестон — Дарижон мисолида эса аёлларга хос ажойиб инсоний фазилатлар умумлаштирилган. Асар қаҳрамонлари бахт ва адолат тантанаси учун курашувчи кишилар бўлиб, уларда 12-а.да Грузияда яшаган илғор кишиларнинг энг яхши фазилатлари мужассамлашган. Шоир қўрқоқ ва иккиюзламачи шохларни қоралаган. Аммо инсонпарвар подшо бошчилигидаги ягона, бирлашган, кучли давлат тузилишини орзу қилган.
Р. жаҳон адабиётида биринчи бўлиб, савдогарлар ҳаётининг реал картинасини чизган ва уни идеаллаштирилган сарой рицарлари ҳаётига қарама-қарши қўйган. Шахе эркинлиги, фикр ва туйғулар эркинлиги мадҳ этилган. Умумбашарий ғояларни биринчи ўринга қўйиб, қаҳрамонлар психологияси, воқеалар моҳиятини чуқур оча билган. Кад. миллий маданиятни, фольклорнинг энг яхши анъаналарини ўзлаштириб, грузин шеъриятини юқори поғонага кўтарган. Р.нинг поэтик нутқи мажозийлиги, ҳикматларга бойлиги б-н ажралиб туради. Асари жаҳон халқлари тилларига, жумладан, ўзбек тилига таржима қилинган (Миртемир, Шайхзода ҳамкорликда, 1959). Тошкентнинг марказий кўчаларидан бирига Р. номи берилган.
Ac: Йўлбарс терисини ёпинган пахлавон, Т., 1959.
Ад.: Барамидзе А., Шота Руставели, М, 1966; Иноғомов Р., Грузин адабиётининг қуеши, Т., 1966.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.