Sabron
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 10-b. — ziyouz.com
Sabron SABRON, Savron — Turkiston ş.ning şim.da mavjud bölgan qad. şahar va viloyat. Maxmud Koşğariyning yozişiça, S. yirik turk qabilasi — öğuzlar qölida bölgan. S. 10-a.da kuçli çegara qal'a hisoblangan. Maqdisiyning yozişiça, u 7 qator devor b-n öralgan. 11-a. dan şahar bir neça asr öz ahamiyatini yöqotgan, çunki Çingizxon yurişlari haqidagi asarlarda S. umuman tilga olinmaydi. Yoqut Hamaviy (13-a.) ham uning ajamlar (arab bölmagan xalqlar), ya'ni turkiy xalqlar şahri bölganligini ta'kidlaydi. S. ötuzlar hududi b-n qöşni turkiy qabila — kimaklar (qipçoqlarning bir toifasi) yeri çegarasida joylaşgan bölib, baland devorlar b-n ihota qilingan. 1065 y. S saljuqiy sultonlardan bölgan Alp Arslon tomonidan zabt etilgan. 13-a.da Jöji ulusining şarqiy kismi — Oq Ördaga tobe bölgan. Amir Temurning Oltin Ördaga kilgan yurişlari davrida qattiq şikastlangan.
Şayboniylar davrida muhim strategik qal'a hisoblangan. 16-a.ga kelib baland devor va çuqur xandaklar b-n öralgan mustahkam qal'a sifatida qayd etilgan. Maşhur avliyo Mir Arab S.lik bölgan. 200 ta hind qullari kavlagan, dunyoda tengi yöq 2 ta koriz qurdirgan. Sdan 1 farsax narida bölgan korizning boşlanişi ustiga qal'a qurilgan. Suv, hökiz b-n aylantirilgan çiğir orqali yuqoriga olib çiqilgan. 1582 y. Abdullaxon II şaharni egallagan, kanal qaziş, dehqonçilik işlarini yana yölga qöygan, lekin S. oz fursatdan söng qozokdar hukmronligiga ötgan. Rossiya imperiyasining bosqini paytida qal'a sifatida mavjud bölmagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САБРОН, Саврон — Туркистон ш.нинг шим.да мавжуд бўлган қад. шаҳар ва вилоят. Махмуд Кошғарийнинг ёзишича, С. йирик турк қабиласи — ўғузлар қўлида бўлган. С. 10-а.да кучли чегара қалъа ҳисобланган. Мақдисийнинг ёзишича, у 7 қатор девор б-н ўралган. 11-а. дан шаҳар бир неча аср ўз аҳамиятини йўқотган, чунки Чингизхон юришлари ҳақидаги асарларда С. умуман тилга олинмайди. Ёқут Ҳамавий (13-а.) ҳам унинг ажамлар (араб бўлмаган халқлар), яъни туркий халқлар шаҳри бўлганлигини таъкидлайди. С. ўтузлар ҳудуди б-н қўшни туркий қабила — кимаклар (қипчоқларнинг бир тоифаси) ери чегарасида жойлашган бўлиб, баланд деворлар б-н иҳота қилинган. 1065 й. С салжуқий султонлардан бўлган Алп Арслон томонидан забт этилган. 13-а.да Жўжи улусининг шарқий кисми — Оқ Ўрдага тобе бўлган. Амир Темурнинг Олтин Ўрдага килган юришлари даврида қаттиқ шикастланган.
Шайбонийлар даврида муҳим стратегик қалъа ҳисобланган. 16-а.га келиб баланд девор ва чуқур хандаклар б-н ўралган мустаҳкам қалъа сифатида қайд этилган. Машҳур авлиё Мир Араб С.лик бўлган. 200 та ҳинд қуллари кавлаган, дунёда тенги йўқ 2 та кориз қурдирган. Сдан 1 фарсах нарида бўлган коризнинг бошланиши устига қалъа қурилган. Сув, ҳўкиз б-н айлантирилган чиғир орқали юқорига олиб чиқилган. 1582 й. Абдуллахон II шаҳарни эгаллаган, канал қазиш, деҳқончилик ишларини яна йўлга қўйган, лекин С. оз фурсатдан сўнг қозокдар ҳукмронлигига ўтган. Россия империясининг босқини пайтида қалъа сифатида мавжуд бўлмаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.