Sabzavot

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 5-b. — ziyouz.com

Sabzavot SABZAVOT, POLIZ EKINLARI, KARTOŞKAÇILIK INSTITUTI, Özbekiston sabzavot, poliz ekinlari va kartoşkaç il ik ilmiy tadqiqot instituti — Örta Osiyoda sabzavotçilik, polizçilik va kartoşkaçilik sohasidagi eng yirik ilmiy va metodik markaz. Özbekiston Qişloq va suv xöjaligi vazirligi huzuridagi Qişloq xöjaligi ilmiy-i.ç. markazi tarkibida. 1960 y.da VASXNIL Örta Osiyo filiali tarkibidagi Özbekiston sabzavot va kartoşka ekinlari tajriba st-yasi (1934) bazasida mustaqil i.t. in-ti sifatida taşkil etilgan. 1992 y.dan hozirgi nomda. Toşkent viloyati Toşkent tumani Köksaroy qişloğida joylaşgan. In-tda 9 laboratoriya: sabzavot va poliz ekinlari seleksiyasi, uruğçiligi; ösimliklarni himoya qiliş; agrokimyo; kartoşka ekinlari seleksiyasi va uruğçiligi; biotexnologiya; ösimliklar fiziologiyasi va sifati; qişloq xöjaligi iqtisodiyoti va uni taşkil qiliş; sabzavotpoliz ekinlari va kartoşka yetiştiriş texnologiyasi; himoyalangan maydon sabzavot çiligi mavjud (2004). Int tarkibida Markaziy tajriba xöjaligi va respublikaning turli tuproq-iqlim mintaqalarida joylaşgan Andijon, Buxoro, Qaşqadaryo, Navoiy, Samarqand, Surxondaryo, Sirdaryo va Xorazm viloyatlarida tayanç bölimlari bor. Tajriba xöjaligi va tayanç bölimlarining barça suğoriladigan yer mayd. 800 ga dan ortiq. In-tda respublikamizning turli tuproqiqlim şaroitiga mos sabzavotpoliz ösimliklarining 25 ga yaqin turi böyiça seleksiya, uruğçilik, kartoşka urugligini yetiştiriş işlari olib boriladi. Ötgan davr mobaynida in-t olimlari tomonidan 150 dan ortiq sabzavot-poliz ekinlari navlari yaratilib, ulardan 96 nav Davlat reyestriga kiritildi.

Özbekistonning issiq iqlim şaroitida kartoşkaning ertagi va keçki muddatda iste'mol uçun va uruğlik maqsadida yetiştiriş, ya'ni mahalliy nav yaratiş, tuganaklarning aynib ketişini bartaraf etiş, navlar böyiça mintaqalarda joylaştiriş, ekiş muddatlarini anikdaş, yuqori hosil oliş texnologiyasi işlab çikildi. Sabzavot, poliz va kartoşka ekinlarida uçraydigan zararkunanda va kasalliklar biologiyasi örganilib, ularga qarşi kuraş çoralari i. ç.ga keng joriy qilindi. Int Pokiston, AQŞ, Koreya, Gollandiya, Turkiya, Hindiston, Xitoy, Qozoğiston davlatlarining ilmiy muassasalari b-n hamkorlik qiladi. Int faoliyati olimlardan G. O. Zeman, A. K. Karimov, V. N. Yermoxin, P. N. Dudko, M. N. Kulakova, K. Yusupov, N.

G. Kuznetsova, O. Ya. Fonina, V. Ya. Volkov, A. A. Abdukarimov, S. K. Qöçqorov, N. R. Bakuras, A. S. Şçukina, A. Obidov, A. B. Boqiyev, A. S. Hakimov va b. nomlari b-n boğliq. In-tda R.A. Xakimov, A. M. Abbosov, X. 3. Umarov, Ye. V. Yermolova, M. X. Aromov, V. V. Brejneva, A. I. Rasulov va b. dolzarb muammolar ustida tadqiqotlar olib bormoqdalar. Int 400 dan ortiq, şu jumladan 40 ta xalqaro körgazmalarda iştirok etgan. In-tda aspirantura, muzey, ilmiy kutubxona bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

САБЗАВОТ, ПОЛИЗ ЭКИНЛАРИ, КАРТОШКАЧИЛИК ИНСТИТУТИ, Ўзбекистон сабзавот, полиз экинлари ва картошкач ил ик илмий тадқиқот институти — Ўрта Осиёда сабзавотчилик, полизчилик ва картошкачилик соҳасидаги энг йирик илмий ва методик марказ. Ўзбекистон Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги ҳузуридаги Қишлоқ хўжалиги илмий-и.ч. маркази таркибида. 1960 й.да ВАСХНИЛ Ўрта Осиё филиали таркибидаги Ўзбекистон сабзавот ва картошка экинлари тажриба ст-яси (1934) базасида мустақил и.т. ин-ти сифатида ташкил этилган. 1992 й.дан ҳозирги номда. Тошкент вилояти Тошкент тумани Кўксарой қишлоғида жойлашган. Ин-тда 9 лаборатория: сабзавот ва полиз экинлари селекцияси, уруғчилиги; ўсимликларни ҳимоя қилиш; агрокимё; картошка экинлари селекцияси ва уруғчилиги; биотехнология; ўсимликлар физиологияси ва сифати; қишлоқ хўжалиги иқтисодиёти ва уни ташкил қилиш; сабзавотполиз экинлари ва картошка етиштириш технологияси; ҳимояланган майдон сабзавот чилиги мавжуд (2004). Инт таркибида Марказий тажриба хўжалиги ва республиканинг турли тупроқ-иқлим минтақаларида жойлашган Андижон, Бухоро, Қашқадарё, Навоий, Самарқанд, Сурхондарё, Сирдарё ва Хоразм вилоятларида таянч бўлимлари бор. Тажриба хўжалиги ва таянч бўлимларининг барча суғориладиган ер майд. 800 га дан ортиқ. Ин-тда республикамизнинг турли тупроқиқлим шароитига мос сабзавотполиз ўсимликларининг 25 га яқин тури бўйича селекция, уруғчилик, картошка уруглигини етиштириш ишлари олиб борилади. Ўтган давр мобайнида ин-т олимлари томонидан 150 дан ортиқ сабзавот-полиз экинлари навлари яратилиб, улардан 96 нав Давлат реестрига киритилди.

Ўзбекистоннинг иссиқ иқлим шароитида картошканинг эртаги ва кечки муддатда истеъмол учун ва уруғлик мақсадида етиштириш, яъни маҳаллий нав яратиш, туганакларнинг айниб кетишини бартараф этиш, навлар бўйича минтақаларда жойлаштириш, экиш муддатларини аникдаш, юқори ҳосил олиш технологияси ишлаб чикилди. Сабзавот, полиз ва картошка экинларида учрайдиган зараркунанда ва касалликлар биологияси ўрганилиб, уларга қарши кураш чоралари и. ч.га кенг жорий қилинди. Инт Покистон, АҚШ, Корея, Голландия, Туркия, Ҳиндистон, Хитой, Қозоғистон давлатларининг илмий муассасалари б-н ҳамкорлик қилади. Инт фаолияти олимлардан Г. О. Земан, А. К. Каримов, В. Н. Ермохин, П. Н. Дудко, М. Н. Кулакова, К. Юсупов, Н.

Г. Кузнецова, О. Я. Фонина, В. Я. Волков, А. А. Абдукаримов, С. К. Қўчқоров, Н. Р. Бакурас, А. С. Шчукина, А. Обидов, А. Б. Боқиев, А. С. Ҳакимов ва б. номлари б-н боғлиқ. Ин-тда Р.А. Хакимов, А. М. Аббосов, X. 3. Умаров, Е. В. Ермолова, М. X. Аромов, В. В. Брежнева, А. И. Расулов ва б. долзарб муаммолар устида тадқиқотлар олиб бормоқдалар. Инт 400 дан ортиқ, шу жумладан 40 та халқаро кўргазмаларда иштирок этган. Ин-тда аспирантура, музей, илмий кутубхона бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.