«Sadoi Turkiston»
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 23–24-b. — ziyouz.com
«Sadoi Turkiston» («Turkiston ovozi») — jadidlarning ijtimoiy-siyosiy, adabiy-badiiy gazetasi. 1914 y. 4 apr.dan 1915 y. 10 apr.ga qadar Toşkentda özbek tilida naşr qilingan. Gaz. Ubaydulla Asadullaxöjayev (Xöjayev) tomonidan taşkil etilgan va uning muharrirligida faoliyat körsatgan.
«ST.» V. M. Ilinning xususiy bosmaxonasida, har bir soni örtaça 1000 nusxadan çop kilingan, obuna va çakana savdo yöli b-n tarqatilgan. Gaz. ni haftada 2 marta çiqariş közlangan bölsada, ammo bunga erişilmagan. Gaz. haftada 1 marta 4 sahifada bosilgan.
Gaz. tahririyatining özagini 20-a. boşidagi özbek ma'rifatparvar adabiyoti va publitsistikasining yetakçi namoyandalari Munavvarqori Abduraşidxonov, Abdulla Avloniy, Abdurauf Muzaffarovlar taşkil etgan. Ular boş muharrir U. Asadullaxöjayevga gaz. faoliyatini yölga qöyişda faol kömaklaşganlar. Gaz. qiyofasini belgilaydigan asosiy maqolalarni ham şular yozişgan. «S. T.» da davrning Tölagan Xöjamyorov (Tavallo), Abdulhamid Sulaymonov (Çölpon), Hamza Hakimzoda Niyoziy, Mirmuhsin (Şermuhamedov), Abdulla Qodiriy, Xolid Sayd, Saidnosir Mirjalilov, Möminjon Muhammadjonov, Abdulla Erğoziyev, Nöşiravon Yovuşev, Siddiqiy, Lutfulla Olimiy, Ibrohim Davron, Şokirjon Rahimiy kabi millatparvar adib va ziyolilari faol hamkorlik qilganlar.
Turkistonning ma'naviy-ma'rifiy yuksalişiga kömaklaşiş maqsadida çiqarilgan bu gaz.da milliy ta'limni zamonaviylaştiriş, millat dardini aks ettiruvçi adabiyot va san'at yaratiş, millat ongini yuksaltirişga xizmat qiluvçi matbuotni rivojlantiriş, ayollarni ijtimoiy hayotga jalb qiliş, axloqiy tarbiyani kuçaytiriş va b. davr uçun dolzarb muammolar keng yoritilgan.
«S.T.» yurtparvarlik, millatparvarlik, ma'rifatparvarlik kabi olijanob ğoyalarni izçil tarğib qilgan, Turkiston istiqloli va istiqbolining ma'naviyaxloqiy negizlariga daxldor muammolarni dadil kötarib çiqqan. Gaz. asosiy e'tiborni milliy taraqqiyotni yuzaga çiqarişga qodir bölgan ma'rifatli, insofli, diyonatli insonlarni tarbiyalaşga yönaltirdiki, bu uning tarixiy xizmatidir. Milliy hislarni tarbiyalaşdagi sobitligi jihatidan «S.T.» öşa davrdagi milliy matbuot naşrlari safida oldingi örinda turadi. Gaz. faoliyati moddiy qiyinçiliklar tufayli töxtagan. Jami 66 soni çiqqan, xolos. U. Asadullaxöjayev 1916 y.da «ST.» faoliyatini Andijon ş.da tiklamoqçi bölgan. Biroq Farğona viloyati harbiy gubernatori gaz.ni çiqarişga ruxsat bermagan.
Ad.: Abduazizova N.A., Turkiston matbuoti tarixi (1870-1917), T., 2000.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
«САДОИ ТУРКИСТОН» («Туркистон овози») — жадидларнинг ижтимоий-сиёсий, адабий-бадиий газетаси. 1914 й. 4 апр.дан 1915 й. 10 апр.га қадар Тошкентда ўзбек тилида нашр қилинган. Газ. Убайдулла Асадуллахўжаев (Хўжаев) томонидан ташкил этилган ва унинг муҳаррирлигида фаолият кўрсатган.
«СТ.» В. М. Ильиннинг хусусий босмахонасида, ҳар бир сони ўртача 1000 нусхадан чоп килинган, обуна ва чакана савдо йўли б-н тарқатилган. Газ. ни ҳафтада 2 марта чиқариш кўзланган бўлсада, аммо бунга эришилмаган. Газ. ҳафтада 1 марта 4 саҳифада босилган.
Газ. таҳририятининг ўзагини 20-а. бошидаги ўзбек маърифатпарвар адабиёти ва публицистикасининг етакчи намояндалари Мунавварқори Абдурашидхонов, Абдулла Авлоний, Абдурауф Музаффаровлар ташкил этган. Улар бош муҳаррир У. Асадуллахўжаевга газ. фаолиятини йўлга қўйишда фаол кўмаклашганлар. Газ. қиёфасини белгилайдиган асосий мақолаларни ҳам шулар ёзишган. «С. Т.» да даврнинг Тўлаган Хўжамёров (Тавалло), Абдулҳамид Сулаймонов (Чўлпон), Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий, Мирмуҳсин (Шермуҳамедов), Абдулла Қодирий, Холид Сайд, Саидносир Миржалилов, Мўминжон Муҳаммаджонов, Абдулла Эрғозиев, Нўширавон Ёвушев, Сиддиқий, Лутфулла Олимий, Иброҳим Даврон, Шокиржон Раҳимий каби миллатпарвар адиб ва зиёлилари фаол ҳамкорлик қилганлар.
Туркистоннинг маънавий-маърифий юксалишига кўмаклашиш мақсадида чиқарилган бу газ.да миллий таълимни замонавийлаштириш, миллат дардини акс эттирувчи адабиёт ва санъат яратиш, миллат онгини юксалтиришга хизмат қилувчи матбуотни ривожлантириш, аёлларни ижтимоий ҳаётга жалб қилиш, ахлоқий тарбияни кучайтириш ва б. давр учун долзарб муаммолар кенг ёритилган.
«С.Т.» юртпарварлик, миллатпарварлик, маърифатпарварлик каби олижаноб ғояларни изчил тарғиб қилган, Туркистон истиқлоли ва истиқболининг маънавийахлоқий негизларига дахлдор муаммоларни дадил кўтариб чиққан. Газ. асосий эътиборни миллий тараққиётни юзага чиқаришга қодир бўлган маърифатли, инсофли, диёнатли инсонларни тарбиялашга йўналтирдики, бу унинг тарихий хизматидир. Миллий ҳисларни тарбиялашдаги собитлиги жиҳатидан «С.Т.» ўша даврдаги миллий матбуот нашрлари сафида олдинги ўринда туради. Газ. фаолияти моддий қийинчиликлар туфайли тўхтаган. Жами 66 сони чиққан, холос. У. Асадуллахўжаев 1916 й.да «СТ.» фаолиятини Андижон ш.да тикламоқчи бўлган. Бироқ Фарғона вилояти ҳарбий губернатори газ.ни чиқаришга рухсат бермаган.
Ад.: Абдуазизова Н.А., Туркистон матбуоти тарихи (1870-1917), Т., 2000.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.