Sadr
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 25-b. — ziyouz.com
Sadr (arab. — qalb, kökrak) — 1) motam odati. Maxsus kuy (usul) b-n ijro etilgan. Aksariyat yigit, kelinçak, voyaga yetgan qiz vafot etganda 1— 7 kunlari «qirqi»gaça dam-badam ötkazilgan. Unga ta'ziya uçun ayollar katnaşgan. Motamzadalar — marhumning yaqinlari örtaga tuşganlar va goh old-orqaga, goh ikki yonga sollanib ta'sirli iboralar aytib, marhumni eslaganlar. Mas, er vafot etganda marhumning xotini erining döppisini kiyib, belboğini boğlab, yelkasigi çoponini taşlagan holda örtaga tuşgan. Motamzadalar har bir bayt yoki iborani aytganda davradagilar ikki yonga sollanib «Huv! Huv!» degan ovoz çiqarib turganlar. Yiği sözlarini göyanda, ba'zi joylarda marhumning yaqinlari aytgan. S. oxirida marxum xotirasiga fotiha öqilgan; 2) ma'lum doira usuli va unga mos çolğu kuylar nomi. «Şodiyona» kuylar turkumining 5-qismi ham S. deb ataladi. Maqomlar asosida yaratilgan Sadri Dugoh murakkab çapandoz doira usulida ijro etilib, Buzrukdagi Talqinçai Navrözi Sabo şoxobçasiga ohangdoş. Xorazmda maşhur dutor maqomlaridan biri esa Sadri Iroq deb ataladi; 3) Zikrning eng jöşga kelgan holat; jazava (gir aylaniş, sakraş) ham S. deb ataladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САДР (араб. — қалб, кўкрак) — 1) мотам одати. Махсус куй (усул) б-н ижро этилган. Аксарият йигит, келинчак, вояга етган қиз вафот этганда 1— 7 кунлари «қирқи»гача дам-бадам ўтказилган. Унга таъзия учун аёллар катнашган. Мотамзадалар — марҳумнинг яқинлари ўртага тушганлар ва гоҳ олд-орқага, гоҳ икки ёнга солланиб таъсирли иборалар айтиб, марҳумни эслаганлар. Мас, эр вафот этганда марҳумнинг хотини эрининг дўпписини кийиб, белбоғини боғлаб, елкасиги чопонини ташлаган ҳолда ўртага тушган. Мотамзадалар ҳар бир байт ёки иборани айтганда даврадагилар икки ёнга солланиб «Ҳув! Ҳув!» деган овоз чиқариб турганлар. Йиғи сўзларини гўянда, баъзи жойларда марҳумнинг яқинлари айтган. С. охирида мархум хотирасига фотиҳа ўқилган; 2) маълум доира усули ва унга мос чолғу куйлар номи. «Шодиёна» куйлар туркумининг 5-қисми ҳам С. деб аталади. Мақомлар асосида яратилган Садри Дугоҳ мураккаб чапандоз доира усулида ижро этилиб, Бузрукдаги Талқинчаи Наврўзи Сабо шохобчасига оҳангдош. Хоразмда машҳур дутор мақомларидан бири эса Садри Ироқ деб аталади; 3) Зикрнинг энг жўшга келган ҳолат; жазава (гир айланиш, сакраш) ҳам С. деб аталади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.