Sadri Maqsudiy

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 345-b. — ziyouz.com

Maqsudiy Sadri MAQSUDIY Sadri, Sadri Maksudiy Areal (1878, Qozon yaqinidagi Toşsuv qişloği — 1957.20.2, Istanbul) — tatar xalqining milliy ozodlik harakati rahbarlaridan biri, tarixçi va huquqşunos olim. Dastlab, Qozondagi Madrasa va Boğçasaroydagi Ismoilbek Gasprinskiy maktabida öqigan. 1897 y. Qozonga qaytib, rustatar öqituvçilar maktabini tugatgan. Sorbonna unti huquqşunoslik f-tini tugatgan (1906). Parijdan turib «Tarjimon» gaz.da maqolalar e'lon qilgan. «Ittifoq almuslimin» partiyasi rahbarlaridan biri, MK a'zosi. Rossiya Davlat dumasi deputati (1907—12). Dumada turkiy xalqlar man-faatini himoya qilgan. Butun Rossiya musulmonlar 2-syezdida qabul qilingan madaniymilliy muxtoriyat loyihasining muallifi. Muvaqqat xukumat Turkiston qömitasining a'zosi (1917). 1918 y.dan muhojirlikda. Finlyandiya, Fransiya, Germaniya, Turkiyada (1925 y.dan boşlab) yaşagan. Sorbonna (1923-24), Anqara (1925-43), Istanbul (1943—45) un-tlari prof. Turkiya Respublikasi Buyuk Millat majlisi deputati (1930-38).

Turkiy xalqlar davlatçiligi tarixi, davlat huquqi va tilşunoslikka oid kitoblari va maqolalari çop qilingan. Forobiy falsafasi va «Qutadğu bilig» asarini maxsus örgangan. Xususan, uning «Turk huquqi tarixi» (Anqara, 1928), «Turk tili uçun» (Ankara, 1930), «Örta Osiyo turk davlatlari» (Alqara, 1934), «Huquqning umumiy asoslari» (Anqara, 1937), «Umumiy huquq tarixi» (Anqara, 1941; Istanbul 1944; 1948), «Huquq falsafasi» (Istanbul, 1946), «Turk tarixi va huquq» (Istanbul, 1947) kitoblari maşhur.

Ad.: Aida A., Sadri Maksudi Areal, M., 1986; Islam v tatarskom mire: istoriya i sovremennost, Kazan, 1997; Sadri Maksudi: naslediye i sovremennost, Kazan, 1999.

Qahramon Rajabov, Renat Şigabiddinov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МАҚСУДИЙ Садри, Садри Максудий Ареал (1878, Қозон яқинидаги Тошсув қишлоғи — 1957.20.2, Истанбул) — татар халқининг миллий озодлик ҳаракати раҳбарларидан бири, тарихчи ва ҳуқуқшунос олим. Дастлаб, Қозондаги Мадраса ва Боғчасаройдаги Исмоилбек Гаспринский мактабида ўқиган. 1897 й. Қозонга қайтиб, рустатар ўқитувчилар мактабини тугатган. Сорбонна унти ҳуқуқшунослик ф-тини тугатган (1906). Париждан туриб «Таржимон» газ.да мақолалар эълон қилган. «Иттифоқ алмуслимин» партияси раҳбарларидан бири, МК аъзоси. Россия Давлат думаси депутати (1907—12). Думада туркий халқлар ман-фаатини ҳимоя қилган. Бутун Россия мусулмонлар 2-съездида қабул қилинган маданиймиллий мухторият лойиҳасининг муаллифи. Муваққат хукумат Туркистон қўмитасининг аъзоси (1917). 1918 й.дан муҳожирликда. Финляндия, Франция, Германия, Туркияда (1925 й.дан бошлаб) яшаган. Сорбонна (1923-24), Анқара (1925-43), Истанбул (1943—45) ун-тлари проф. Туркия Республикаси Буюк Миллат мажлиси депутати (1930-38).

Туркий халқлар давлатчилиги тарихи, давлат ҳуқуқи ва тилшуносликка оид китоблари ва мақолалари чоп қилинган. Форобий фалсафаси ва «Қутадғу билиг» асарини махсус ўрганган. Хусусан, унинг «Турк ҳуқуқи тарихи» (Анқара, 1928), «Турк тили учун» (Анкара, 1930), «Ўрта Осиё турк давлатлари» (Алқара, 1934), «Ҳуқуқнинг умумий асослари» (Анқара, 1937), «Умумий ҳуқуқ тарихи» (Анқара, 1941; Истанбул 1944; 1948), «Ҳуқуқ фалсафаси» (Истанбул, 1946), «Турк тарихи ва ҳуқуқ» (Истанбул, 1947) китоблари машҳур.

Ад.: Аида А., Садри Максуди Ареал, М., 1986; Ислам в татарском мире: история и современность, Казань, 1997; Садри Максуди: наследие и современность, Казань, 1999.

Қаҳрамон Ражабов, Ренат Шигабиддинов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.