Saf
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 225-b. — ziyouz.com
Saf (arab. — qator, sira) — harbiy bölinma va qismlarning birgalikda harakat qilişi uçun muayyan tartibda joylaşuvi. Quldorliktuzumining vujudga kelişi turli qöşin qismlarini ma'lum tartibga soliş, S. tuzişni taqozo etgan. Yaqin Şarq, Yunoniston, Qad. Rim va Karfagenda qurolyaroğlarning va harbiy işning takomillaşuvi, jang aravalarining paydo bölişi jangovar S.ga alohida diqqat qilişga zamin yaratgan. Turkiy xalqlar tomonidan jahon harbiy san'ati tarixida birinçi bölib otliq askarlar S.ining joriy kilinişi suvoriy qöşinining duşman kuçlari ustidan töla ustunligini ta'minlagan.
Zamonaviy S. — harbiy xizmatçilar, kiçik bölinmalar va qismlarning Nizomga köra, piyoda va maşinalarda birgalikda harakat qiliş uçun joylaşuvi. Bunda qanotlar örtasidagi masofa — S.ning eni, 1şerenga (oldinda turgan harbiy xizmatçi)dan sönggi şerenga (oxirida turgan harbiy xizmatçi) orasidagi, maşinalar b-n turganda esa, 1çiziqda (oldinda) turgan maşinalar b-n sönggi (orqadagi) çiziqda turgan maşinalar örtasidagi masofa — S.ning böyi deb ataladi. Bölinmalar 1 yoki 2 şerenga (maşinalar liniyasi)ga yoxud kolonnalar liniyasiga Nizom yoki komandir belgilab qöygan oraliq masofani saqlagan holda tizilişi — yoyiq S. bölib, şuningdek, boşqa zarur hollarda qöllaniladi. Bölinmalarning Nizom yoxud komandir belgilab qöygan oraliq masofani saklagan holda kolonnalarga tizilişi — yuriş Si deb ataladi. U bölinmalarning marşni bajarişi, tantanali marş va aşula b-n ötiş kabi bir joydan ikkinçi joyga köçişi, şuningdek, boşka zarur hollarda qöllaniladi. S.ni boşqariş — komandirning ovoz, signal va şaxsiy namuna, şuningdek, texnik va harakat vositalari orqali beriladigan buyruqlari orqali amalga oşiriladi.
Kolonna böyiça buyruqlar kiçik bölinmalar komandirlari (maşina boşliqlari) va tayinlangan kuzatuvçilar orqali uzatilişi mumkin.
Hamidulla Dadaboyev, Xudoynazar Jumanazarov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САФ (араб. — қатор, сира) — ҳарбий бўлинма ва қисмларнинг биргаликда ҳаракат қилиши учун муайян тартибда жойлашуви. Қулдорликтузумининг вужудга келиши турли қўшин қисмларини маълум тартибга солиш, С. тузишни тақозо этган. Яқин Шарқ, Юнонистон, Қад. Рим ва Карфагенда қуроляроғларнинг ва ҳарбий ишнинг такомиллашуви, жанг араваларининг пайдо бўлиши жанговар С.га алоҳида диққат қилишга замин яратган. Туркий халқлар томонидан жаҳон ҳарбий санъати тарихида биринчи бўлиб отлиқ аскарлар С.ининг жорий килиниши суворий қўшинининг душман кучлари устидан тўла устунлигини таъминлаган.
Замонавий С. — ҳарбий хизматчилар, кичик бўлинмалар ва қисмларнинг Низомга кўра, пиёда ва машиналарда биргаликда ҳаракат қилиш учун жойлашуви. Бунда қанотлар ўртасидаги масофа — С.нинг эни, 1шеренга (олдинда турган ҳарбий хизматчи)дан сўнгги шеренга (охирида турган ҳарбий хизматчи) орасидаги, машиналар б-н турганда эса, 1чизиқда (олдинда) турган машиналар б-н сўнгги (орқадаги) чизиқда турган машиналар ўртасидаги масофа — С.нинг бўйи деб аталади. Бўлинмалар 1 ёки 2 шеренга (машиналар линияси)га ёхуд колонналар линиясига Низом ёки командир белгилаб қўйган оралиқ масофани сақлаган ҳолда тизилиши — ёйиқ С. бўлиб, шунингдек, бошқа зарур ҳолларда қўлланилади. Бўлинмаларнинг Низом ёхуд командир белгилаб қўйган оралиқ масофани саклаган ҳолда колонналарга тизилиши — юриш Си деб аталади. У бўлинмаларнинг маршни бажариши, тантанали марш ва ашула б-н ўтиш каби бир жойдан иккинчи жойга кўчиши, шунингдек, бошка зарур ҳолларда қўлланилади. С.ни бошқариш — командирнинг овоз, сигнал ва шахсий намуна, шунингдек, техник ва ҳаракат воситалари орқали бериладиган буйруқлари орқали амалга оширилади.
Колонна бўйича буйруқлар кичик бўлинмалар командирлари (машина бошлиқлари) ва тайинланган кузатувчилар орқали узатилиши мумкин.
Ҳамидулла Дадабоев, Худойназар Жуманазаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.