Safaviya
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 226-b. — ziyouz.com
Safaviya — sufiydarvişlik tariqati. 13-a. oxirida Eron Ozarbayjonida paydo bölgan. Asosçisi — şayx Safiuddin Ishoq (1252—1334). S. dastlab öz tarafdorlarini hukmdorlarning jabrzulmlaridan himoya qiladigan diniy jamoa sifatida şakllangan.
15-a.da S. rahbarlari Ardabil hukmdorlariga, S. esa ular hokimiyatining tayançiga aylandi. Qizilboşlilar S. şayxlarining harbiy tayançi bölgan. S. tarafdorlari şialikdan mafkuraviy qurol sifatida foydalangan. 1499 y. Ismoil I (1487— 1524) boşçiligida S. tarafdorlarining Oq qöyunli davlatiga qarşi harakatlari ğalaba qilgandan söng safaviylar davlati (1502—1736) taşkil topdi, şialik bu davlatning rasmiy dini deb e'lon qilindi. Safaviylar davlati tarkibiga Ozarbayjon, Armanistonning bir qismi, Eron, hoz. Afğoniston (Balx viloyatidan taşqari), Iroq Arabistoni (vaqtvaqti b-n) va b. hududlar kirgan edi. Bu davlat Usmonli turk imperiyasi va özbek xonlari b-n uzluksiz uruş olib borgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САФАВИЯ — суфийдарвишлик тариқати. 13-а. охирида Эрон Озарбайжонида пайдо бўлган. Асосчиси — шайх Сафиуддин Исҳоқ (1252—1334). С. дастлаб ўз тарафдорларини ҳукмдорларнинг жабрзулмларидан ҳимоя қиладиган диний жамоа сифатида шаклланган.
15-а.да С. раҳбарлари Ардабил ҳукмдорларига, С. эса улар ҳокимиятининг таянчига айланди. Қизилбошлилар С. шайхларининг ҳарбий таянчи бўлган. С. тарафдорлари шиаликдан мафкуравий қурол сифатида фойдаланган. 1499 й. Исмоил I (1487— 1524) бошчилигида С. тарафдорларининг Оқ қўюнли давлатига қарши ҳаракатлари ғалаба қилгандан сўнг сафавийлар давлати (1502—1736) ташкил топди, шиалик бу давлатнинг расмий дини деб эълон қилинди. Сафавийлар давлати таркибига Озарбайжон, Арманистоннинг бир қисми, Эрон, ҳоз. Афғонистон (Балх вилоятидан ташқари), Ироқ Арабистони (вақтвақти б-н) ва б. ҳудудлар кирган эди. Бу давлат Усмонли турк империяси ва ўзбек хонлари б-н узлуксиз уруш олиб борган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.