Safforiylar davlati

Safforiylar davlati - Eronda safforiylar sulolasi hukmronlik kilgan davlat (861—900). Seyistonlik dehkon Ya'qub ibn Lays asSaffor asos solgan. 9-a.ning 2-yarmida Örta Osiyo va Eron çegarasida xalq harakatlari kuçayib ketadi. Bu xalq harakatlaridan misgar akauka Ya'qub va Amr ibn Layslar öz niyatlarini amalga oşirişda foydalandilar. Avval ular qarokçilik qildilar, söngra Seyistondagi «ğoziylar» («e'tiqod uçun kuraşuvçilar») Köşiniga köşildilar. Ya'qub tez orada bu qöşinning boşliği bölib oladi. U 861 y.da Seyistonning poytaxti Zaranj ş.ni tohiriylarsan tortib oldi. 873 y.da ularga sönggi zarbani berib poytaxt Nişopurni egallaydi. Natijada arab xalifasi Xuroson noibligini Ya'qubga topşirişga majbur böladi. 876 y.da Ya'qub katta qöşin b-n Bağdod tomon yöl oldi. Bu jangda Ya'qub xalifa qöşinidan mağlubiyatga uçradi va u orqaga kaytdi. 879 y.da Ya'kub vafot etib taxtga ukasi Amr ibn Lays ötirdi va xalifaga öz vassalligini bildirdi. Bunga javoban xalifa Amr ibn Laysni Xuroson va Eronning noibi ekanligini qayd qiluvçi yorliq yubordi. Bu davrga kelib Movarounnahrda somoniylar sulolasi kuçayib borayotgan edi. Xalifa alMu'tazid (892—902) Ismoil Somoniy Movarounnahr hokimligidan tuşirilgani va u yerga Amr ibn Laysni hokim qilib tayinlaganini e'lon qildi. Movarounnahr noibligi töğrisidagi yorliqni olgan Amr ibn Lays Ismoilga karşi qöşin tortdi. 900 y.da Buxoro ostonasida Amr ibn Lays qöşinlari tormor etildi. Tohir ibn Muhammad bir neça marta harakat qilib Safforiylar davlatini tiklay olmadi. 9-a. boşlarida Somoniylar mulkiga qöşib olindi.