Saidjonov Musojon Yöldoşeviç

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 33-b. — ziyouz.com

Saidjonov Musojon Yöldoşeviç (1893, Buxoro 1937.25.10, Toşkent) — Buxoroda jadidçilik harakatining namoyandasi, ma'rifatparvar, tarixçi olim, prof. (1935). Buxorodagi Mir Arab madrasasida tahsil körgan. Kogondagi rus-tuzem maktabini tugatgan (1908). 1913 y.dan Yoş buxoroliklar partiyasi safida. Kolesov voqeasidan keyin Buxoroni tark etgan. Toşkentda öqituvçilar in-tini tugatgaç, Xöjandda muallimlik qilgan va teatr tögaraklarida qatnaşgan. Buxoro Xalq Sovet Respublikasi (BXSR) tuzilgaç, S. oziq-ovqat noziri (1920 y. sent. —1921 y. mart), iqtisodiyot noziri muovini (1921 y. mart — avg.), davlat nazorati noziri (1921 y. okt. 1922 y. yanv.), ÇK (Favqulodda komissiya) raisi (1921 y. avg. — sent.), moliya noziri (1922 y. fev.— apr.), Xalq Xöjalik Oliy Kengaşi raisi muovini (1922 y. okt. — 1923), maorif noziri (1923 y. iyun — 1924). Buxorolik talabalarni Germaniyaga öqişga yuboriş taşabbuskorlaridan biri. «Milliy ittihod» taşkiloti faoliyatida qatnaşib, A. Z. Validiy b-n yaqin aloqada bölgan. S. Buxoro ilmiy jamiyatini tuziş (1921) da faol qatnaşgan va BXSR da maorif muassasalarini taşkil qiliş, me'moriy obidalarni muhofazalaş, tarixiy qölyozmalarni töplab, ularni tartibga soliş, xalq oğzaki ijodi namunalarini töplaş kabi işlarda jonbozlik körsatgan. Özbekiston tarixiy yodgorliklarini muhofaza qiliş qömitasi raisi, uning Samarqand bölimi ilmiy xodimi (1925— 36). S. özbek olimlaridan birinçi bölib şarqşunoslarning Leningradda bölgan 3-kongressi (1935) da qatnaşgan va Köçkunçixon maqbarasi haqida ilmiy ma'ruza kilgan. Ilmiy faoliyati uçun olimga professor unvoni berilgan. «Şahrisabz me'moriy yodgorliklari tarixi», «Samarqandning me'moriy yodgorliklari», «Şayx Sayfiddin Boharziyning vaqfnomasi» nomli asarlar muallifi. S. özbek davlatçiligi tarixi masalalarini xolis tadqiq qilgani, madaniy merosga hurmat b-n yondoşgani, «Milliy ittihod» taşkiloti faoliyatiga katnaşgani uçun sovet rejimi tomonidan Samarqandda qamoqqa olingan (1937 y. 13 apr.) va otib taşlangan. 1965 y. 2 dek.da oklangan.

Ad.: Xöjayev F., Buxoro inqilobining tarixiga materiallar, T., 1997; Özbekistonning yangi tarixi, 2 kitob [Özbekiston sovet mustamlakaçiligi davrida], T., 2000.

Qahramon Rajabov, Kamol Rahmonov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

САИДЖОНОВ Мусожон Йўлдошевич (1893, Бухоро 1937.25.10, Тошкент) — Бухорода жадидчилик ҳаракатининг намояндаси, маърифатпарвар, тарихчи олим, проф. (1935). Бухородаги Мир Араб мадрасасида таҳсил кўрган. Когондаги рус-тузем мактабини тугатган (1908). 1913 й.дан Ёш бухороликлар партияси сафида. Колесов воқеасидан кейин Бухорони тарк этган. Тошкентда ўқитувчилар ин-тини тугатгач, Хўжандда муаллимлик қилган ва театр тўгаракларида қатнашган. Бухоро Халқ Совет Республикаси (БХСР) тузилгач, С. озиқ-овқат нозири (1920 й. сент. —1921 й. март), иқтисодиёт нозири муовини (1921 й. март — авг.), давлат назорати нозири (1921 й. окт. 1922 й. янв.), ЧК (Фавқулодда комиссия) раиси (1921 й. авг. — сент.), молия нозири (1922 й. фев.— апр.), Халқ Хўжалик Олий Кенгаши раиси муовини (1922 й. окт. — 1923), маориф нозири (1923 й. июнь — 1924). Бухоролик талабаларни Германияга ўқишга юбориш ташаббускорларидан бири. «Миллий иттиҳод» ташкилоти фаолиятида қатнашиб, А. З. Валидий б-н яқин алоқада бўлган. С. Бухоро илмий жамиятини тузиш (1921) да фаол қатнашган ва БХСР да маориф муассасаларини ташкил қилиш, меъморий обидаларни муҳофазалаш, тарихий қўлёзмаларни тўплаб, уларни тартибга солиш, халқ оғзаки ижоди намуналарини тўплаш каби ишларда жонбозлик кўрсатган. Ўзбекистон тарихий ёдгорликларини муҳофаза қилиш қўмитаси раиси, унинг Самарқанд бўлими илмий ходими (1925— 36). С. ўзбек олимларидан биринчи бўлиб шарқшуносларнинг Ленинградда бўлган 3-конгресси (1935) да қатнашган ва Кўчкунчихон мақбараси ҳақида илмий маъруза килган. Илмий фаолияти учун олимга профессор унвони берилган. «Шаҳрисабз меъморий ёдгорликлари тарихи», «Самарқанднинг меъморий ёдгорликлари», «Шайх Сайфиддин Боҳарзийнинг вақфномаси» номли асарлар муаллифи. С. ўзбек давлатчилиги тарихи масалаларини холис тадқиқ қилгани, маданий меросга ҳурмат б-н ёндошгани, «Миллий иттиҳод» ташкилоти фаолиятига катнашгани учун совет режими томонидан Самарқандда қамоққа олинган (1937 й. 13 апр.) ва отиб ташланган. 1965 й. 2 дек.да окланган.

Ад.: Хўжаев Ф., Бухоро инқилобининг тарихига материаллар, Т., 1997; Ўзбекистоннинг янги тарихи, 2 китоб [Ўзбекистон совет мустамлакачилиги даврида], Т., 2000.

Қаҳрамон Ражабов, Камол Раҳмонов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.