Saksofon
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 65–66-b. — ziyouz.com
Saksofon (ing. saxophone) — puflama tilçali musiqa çolğu asbobi. Belgiyalik musiqa çolğulari ustasi A. Saks ixtiro kilgani (1841) uçun uning nomi b-n atalgan. Turli (jez, rux va b.) metallar qorişmasidan tayyorlanadi. Mundştugi yakka tilli. Çalğiçbarmoq teşiklari klapanlar b-n berkitiladi. Asosan, 7 turi (sopraninodan kontrabasgaça) mavjud. Yorkin, kuçli va şirali tovuşi, keng texnik (virtuoz) imkoniyatlarga ega bölgan S. jaz musikasida asosiy çolğulardan hisoblanadi. Puflama sozlar orkestri, estrada orkestri, ba'zida simfonik va opera orkestrlari tarkibiga kiradi. Yakkanavoz konsert musiqa çolğusi sifatida ham foydalanilmoqda (K. Debyussi, Rapsodiya; A. Glazunov, S. va torli orkestr uçun konsert va b.).
Özbekistonga 19-a.ning oxirgi çoragida rus harbiy orkestrlari b-n birga kirib keldi. Hozirda Özbekiston Qurolli Kuçlar orkestrlari, turli estrada orkestr va ansambllari tarkibidan örin olgan. 1990 y. Özbekiston davlat konservatoriyasida, keyinçalik, musiqa kollejlarida S. sinfi oçilgan. Ş. Esonboyev, B. Şukurov, Yu. Jivayev, B. Murtazoyev, Yu. Gulzarov kabi S. ijroçilari tanilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САКСОФОН (инг. saxophone) — пуфлама тилчали мусиқа чолғу асбоби. Бельгиялик мусиқа чолғулари устаси А. Сакс ихтиро килгани (1841) учун унинг номи б-н аталган. Турли (жез, рух ва б.) металлар қоришмасидан тайёрланади. Мундштуги якка тилли. Чалғичбармоқ тешиклари клапанлар б-н беркитилади. Асосан, 7 тури (сопранинодан контрабасгача) мавжуд. Ёркин, кучли ва ширали товуши, кенг техник (виртуоз) имкониятларга эга бўлган С. жаз мусикасида асосий чолғулардан ҳисобланади. Пуфлама созлар оркестри, эстрада оркестри, баъзида симфоник ва опера оркестрлари таркибига киради. Якканавоз концерт мусиқа чолғуси сифатида ҳам фойдаланилмоқда (К. Дебюсси, Рапсодия; А. Глазунов, С. ва торли оркестр учун концерт ва б.).
Ўзбекистонга 19-а.нинг охирги чорагида рус ҳарбий оркестрлари б-н бирга кириб келди. Ҳозирда Ўзбекистон Қуролли Кучлар оркестрлари, турли эстрада оркестр ва ансамбллари таркибидан ўрин олган. 1990 й. Ўзбекистон давлат консерваториясида, кейинчалик, мусиқа коллежларида С. синфи очилган. Ш. Эсонбоев, Б. Шукуров, Ю. Живаев, Б. Муртазоев, Ю. Гулзаров каби С. ижрочилари танилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.