Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Salitsil kislota

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 78-b. — ziyouz.com

    Salitsil kislota SALITSIL KISLOTA, o oksibenzoy kislota,o karboksifenol, C7H6O3 — oddiy aromatik oksikislota, rangeiz kristall modda. Mol. m. 138,12. Suyuklaniş t-rasi 159°, qaynaş t-rasi 211°, Suvda oz, organik erituvçilarda yaxşi eriydi. Tabiatda glikozid sifatida keng tarqalgan. S.k.ni spirtlar (fenollar) b-n qizdirib, S.k. efirlari olinadi. Anilin b-n reaksiyaga kirişganda salitsilanilid hosil böladi. S.k. sanoatda fenolni karboksillab sintez qilinadi. Antiseptik xossaga ega bölganligi uçun tibbiyotda va oziq-ovqat, mevalarni konservalaşda köplab işlatiladi. Analitik kimyoda ham qöllanadi. S.k.ning metil, izoamil, benzil, fenil kabi efirlari muhim ahamiyatga ega.

    Tibbiyotda antiseptik, oğriqni qoldiruvçi vosita sifatida, sepma (2— 5%), surtma (1 — 10%), pasta va spirtdagi eritma (1 va 2%) holida işlatiladi. S.k. va sirka kislotaning murakkab efiri — aspirin.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    САЛИЦИЛ КИСЛОТА, о оксибензой кислота,о карбоксифенол, С7Н6О3 — оддий ароматик оксикислота, рангеиз кристалл модда. Мол. м. 138,12. Суюкланиш т-раси 159°, қайнаш т-раси 211°, Сувда оз, органик эритувчиларда яхши эрийди. Табиатда гликозид сифатида кенг тарқалган. С.к.ни спиртлар (феноллар) б-н қиздириб, С.к. эфирлари олинади. Анилин б-н реакцияга киришганда салициланилид ҳосил бўлади. С.к. саноатда фенолни карбоксиллаб синтез қилинади. Антисептик хоссага эга бўлганлиги учун тиббиётда ва озиқ-овқат, меваларни консервалашда кўплаб ишлатилади. Аналитик кимёда ҳам қўлланади. С.к.нинг метил, изоамил, бензил, фенил каби эфирлари муҳим аҳамиятга эга.

    Тиббиётда антисептик, оғриқни қолдирувчи восита сифатида, сепма (2— 5%), суртма (1 — 10%), паста ва спиртдаги эритма (1 ва 2%) ҳолида ишлатилади. С.к. ва сирка кислотанинг мураккаб эфири — аспирин.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.