Salmanasar

Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 79-b. — ziyouz.com

Salmanasar — Ossuriyada hukmronlik qilgan şohlar nomi.

S. I — şoh (an'anaviy sanaga köra, mil. av. taxm. 1280—60). Mitanni davlatiga qarşi otasi Adadnirari I tomonidan boşlangan uruşni davom etgirgan. Mitanni qöşinlari va kömakçi xett va oromiy otryadlarini tormor qilib, amalda Mitannini yöq qilgan. S. I qöşinlarini Karxemişga yurişi xettlar va Misrga xavf tuğdirgan. Bu Xett podşosi Xattusili III va Misr fir'avni Ramses II örtasida sulh tuzilişini, şuningdek, XeggBobil ittifoqini qaytadan tiklanişini tezlaştirgan. Şim.da S. I Urartu qabilalari uyuşmasini mağlubiyatga uçratgan.

S III — şoh (mil. av. 859—825 yoxud 824). Aşşurnasirpal II (Aşşurnatsirapal)ning öğli va vorisi. BitAdini podşoligini (Frot daryosini örta oqimi böylari) tobe etgan va Şim. Suriyadagi bir qator davlatlarga ölpon tölaş majburiyatini yuklagan. S. III ning Damaşq podşoligini egallaş uçun qilgan harakati zoye ketgan. S. III Finikiyaning savdo şaharlari va Isroil podşoligidan ölpon olib turgan. Şarqda Midiya va Urartuga qarşi talonçilik yurişlari qilgan.

S V — şoh (mil. av. 727—722). Tiglatpalasar III ning öğli va vorisi. Ayni vaqtda Bobil podşosi (Ululay nomi b-n) bölgan. Tir va Isroil podşoligiga qarşi harbiy yurişlar qilgan. Muqaddas ibodatxonalar joylaşgan şaharlarning (Aşşur, Sippar, Nippur va Bobil) dahlsizligini bekor qilgan, ular zimmasiga soliq tölaş va turli majburiyatlarni yuklagan. 722 y. Samariya qamali çoğida taxtdan ağdarilgan.

SALMON al-FORISIY, Abu Abdulloh Salmon alForisiy (?, Isfahon — 658) — sahoba; Muhammad (sav)ning mavlolaridan. Otasi majusiy dinida bölgani uçun undan ketib qolgan. Avval nasroniy diniga kirib, bir neça vaqtdan keyin Madinaga borib, islom dinini qabul qilgan. 627 y.dagi Xandaq jangirya aynan S alF. Muhammad (sav) ga Madina ş. atrofida xandaq kazişni va unga kamonçilarni joylaştirişni maslahat bergan. Arabistonda ilgari körilmagan bu yangi taktik usul makkaliklar harbiy kuçining asosiy zarbdor qismini taşkil etgan badaviylar otliq qöşinining jangovarlik imkoniyatlarini ança pasaytirgan. Bu kutilmagan hol bölib, ularni sarosimaga solgan, natijada musulmon qöşini zafar qozongan. S. alF. tasavvufttt asosçilaridan biri hisoblanadi. Şialar S alF.ni Llining sodiq safdoşi sifatida juda qadrlaydilar. S. alF. Madoin ş. (Iroq) ga hokim bölganda, böyra töqib, sotib, öz mehnati evaziga tirikçilik ötkazgan; maoşini esa muhtojlarga tarqatgan. Köplab hadislar rivoyat qilgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

САЛМАНАСАР — Оссурияда ҳукмронлик қилган шоҳлар номи.

С. I — шоҳ (анъанавий санага кўра, мил. ав. тахм. 1280—60). Митанни давлатига қарши отаси Ададнирари I томонидан бошланган урушни давом этгирган. Митанни қўшинлари ва кўмакчи хетт ва оромий отрядларини тормор қилиб, амалда Митаннини йўқ қилган. С. I қўшинларини Кархемишга юриши хеттлар ва Мисрга хавф туғдирган. Бу Хетт подшоси Хаттусили III ва Миср фиръавни Рамсес II ўртасида сулҳ тузилишини, шунингдек, ХеггБобил иттифоқини қайтадан тикланишини тезлаштирган. Шим.да С. I Урарту қабилалари уюшмасини мағлубиятга учратган.

С III — шоҳ (мил. ав. 859—825 ёхуд 824). Ашшурнасирпал II (Ашшурнацирапал)нинг ўғли ва вориси. БитАдини подшолигини (Фрот дарёсини ўрта оқими бўйлари) тобе этган ва Шим. Суриядаги бир қатор давлатларга ўлпон тўлаш мажбуриятини юклаган. С. III нинг Дамашқ подшолигини эгаллаш учун қилган ҳаракати зое кетган. С. III Финикиянинг савдо шаҳарлари ва Исроил подшолигидан ўлпон олиб турган. Шарқда Мидия ва Урартуга қарши талончилик юришлари қилган.

С V — шоҳ (мил. ав. 727—722). Тиглатпаласар III нинг ўғли ва вориси. Айни вақтда Бобил подшоси (Улулай номи б-н) бўлган. Тир ва Исроил подшолигига қарши ҳарбий юришлар қилган. Муқаддас ибодатхоналар жойлашган шаҳарларнинг (Ашшур, Сиппар, Ниппур ва Бобил) даҳлсизлигини бекор қилган, улар зиммасига солиқ тўлаш ва турли мажбуриятларни юклаган. 722 й. Самария қамали чоғида тахтдан ағдарилган.

САЛМОН ал-ФОРИСИЙ, Абу Абдуллоҳ Салмон алФорисий (?, Исфаҳон — 658) — саҳоба; Муҳаммад (сав)нинг мавлоларидан. Отаси мажусий динида бўлгани учун ундан кетиб қолган. Аввал насроний динига кириб, бир неча вақтдан кейин Мадинага бориб, ислом динини қабул қилган. 627 й.даги Хандақ жангиря айнан С алФ. Муҳаммад (сав) га Мадина ш. атрофида хандақ казишни ва унга камончиларни жойлаштиришни маслаҳат берган. Арабистонда илгари кўрилмаган бу янги тактик усул маккаликлар ҳарбий кучининг асосий зарбдор қисмини ташкил этган бадавийлар отлиқ қўшинининг жанговарлик имкониятларини анча пасайтирган. Бу кутилмаган ҳол бўлиб, уларни саросимага солган, натижада мусулмон қўшини зафар қозонган. С. алФ. тасаввуфттт асосчиларидан бири ҳисобланади. Шиалар С алФ.ни Ллининг содиқ сафдоши сифатида жуда қадрлайдилар. С. алФ. Мадоин ш. (Ироқ) га ҳоким бўлганда, бўйра тўқиб, сотиб, ўз меҳнати эвазига тирикчилик ўтказган; маошини эса муҳтожларга тарқатган. Кўплаб ҳадислар ривоят қилган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.