Salomalaykum
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 80-b. — ziyouz.com
Salomalaykum (Cyperus rotundus L.) — hiloldoşlarga mansub ildizpoyali köp yillik begona öt. Poyasi ingiçka, uç qirrali, yalanğoç, böyi 15— 50 sm. Barglari yassi, kulrang, eni 5 mm gaça. Gullari soyabonsimon, töpgulga yiğilgan. Mevasi uç qirrali yonğoqça (uz. 1,5—1,8 mm). Ildizpoyalaridan köplab tuganakli novdalar çiqadi. Ösimlik uruğidan va ingiçka ildizpoyalaridan köpayadi. Yoş ösimlikning poya asosida birlamçi ildizpoya rivojlanadi, ildizpoya uçida esa tuganak hosil böladi, undan yangi ildizpoyalar yon atrofga yoyilib ketadi va ularda tuganaklar hosil böladi. Bulardan yangi novdalar ösib çiqadi. Har bir ösimlik tuproq şaroitiga qarab yon, qöşimça ildizpoyalar hosil qiladi, ulardan ham yer ustiga yangi poyalar ösib çiqadi. Iddizpoyasi kraxmalga boy, tarkibida 0,5— 1% gaça efir moylari bor. Iddizpoyasidan tayyorlangan damlama xalq tabobatida terlatuvçi va siydik haydovçi dori sifatida işlatiladi. S. Özbekistonning barça suğoriladigan hududlarida sabzavot va b. ekinlari orasida begona öt sifatida köp uçraydi.
Kuraş çoralari: kuzda yerni çuqur haydaş, ekin ekişdan oldin begona öt ildizpoyalarini yiğiştirib oliş, çuqur kultivatsiya ötkaziş.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САЛОМАЛАЙКУМ (Cyperus rotundus L.) — ҳилолдошларга мансуб илдизпояли кўп йиллик бегона ўт. Пояси ингичка, уч қиррали, яланғоч, бўйи 15— 50 см. Барглари ясси, кулранг, эни 5 мм гача. Гуллари соябонсимон, тўпгулга йиғилган. Меваси уч қиррали ёнғоқча (уз. 1,5—1,8 мм). Илдизпояларидан кўплаб туганакли новдалар чиқади. Ўсимлик уруғидан ва ингичка илдизпояларидан кўпаяди. Ёш ўсимликнинг поя асосида бирламчи илдизпоя ривожланади, илдизпоя учида эса туганак ҳосил бўлади, ундан янги илдизпоялар ён атрофга ёйилиб кетади ва уларда туганаклар ҳосил бўлади. Булардан янги новдалар ўсиб чиқади. Ҳар бир ўсимлик тупроқ шароитига қараб ён, қўшимча илдизпоялар ҳосил қилади, улардан ҳам ер устига янги поялар ўсиб чиқади. Иддизпояси крахмалга бой, таркибида 0,5— 1% гача эфир мойлари бор. Иддизпоясидан тайёрланган дамлама халқ табобатида терлатувчи ва сийдик ҳайдовчи дори сифатида ишлатилади. С. Ўзбекистоннинг барча суғориладиган ҳудудларида сабзавот ва б. экинлари орасида бегона ўт сифатида кўп учрайди.
Кураш чоралари: кузда ерни чуқур ҳайдаш, экин экишдан олдин бегона ўт илдизпояларини йиғиштириб олиш, чуқур культивация ўтказиш.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.