Salorlar
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 83-b. — ziyouz.com
Salorlar SALORLAR, solurlar (özlarini salir deb ataydilar) — Xitoydagi turkiy xalq. Asosan, Sinxay viloyatining Syunxua noxiyasida yaşaydilar (90 ming kişi, 1990y.lar örtalari). Salor tilidl sözlaşadi. Dindorlari — musulmon sunniylar. Xitoy yilnomalarida S. 14-a.dan tilga olingan. V. V. Bartold S.ning Turkmanistonda yaşaydigan turkmanlar (öğuzlar) tarkibida bölgan salor (salir) qabilasi b-n tarixan boğlikligini isbotlab berdi. Abultziy Bahodirxonning yozişiça, Öğuzxonning öğli Toğxonning 4 öğli bölib, kattasining ismi Salur edi. Hozir XXRda yaşaydigan S.ning hayotida turkistonliklar, ayniqsa, özbeklar urfodati saqlanib qolgan. Mas, ular uylarining atrofini, köçalarini va hovlilarini mevali daraxtlar ekib boğga aylantirişadi, uyjoy qurişda tösinlarni bezatişadi, hovliga qaratilgan katta ayvon barpo etişadi, mahallalarda masjid solişga alohida e'tibor berişadi. Birgina Syunxua nohiyasida kattakiçik 79 ta masjid mavjud. Röza va Qurbon hayitlarini katta tantana b-n ötkazişadi. Xitoy xalqi b-n yaqin yaşaşiga qaramay islom böyiça harom va makruq deb körsatilgan narsalar yeyilmaydi. Erkaklar oq yoki qora döppi kiyadilar. Yoş yigitlar oq köylak, uning ustidan nimça kiyişadi, bellariga qizil belboğ boğlaşadi. Katta yoşdagilar tön kiyişadi. Qizlari qizil köylak, uning ustidan qora nimça, döppi kiyişadi, quloğiga bir neça halqadan iborat bölgan zirak taqadi. Yoş ayollar yaşil, örta yoşdagilar qora, katta yoşliklar oq rangli römol öraydilar. Nikohva motam marosimlari özbek va uyğurlarga öxşaydi. Sönggi yillarda S hayotida, ayniqsa, kiyinişida ança özgarişlar paydo bölgan bölsada, milliylik qattiq saqlanib qolgan.
S qadimdan dehqonçilik va çorvaçilik b-n şuğullanişgan. Savdogarlik, boğbonlik, oltin qaziş kabi kasblar ular hayotida katta örin tutadi. Köp oilalar hunarmandçilik b-n şuğullanadi. 1954 y. 24 fev.dan öz muxtoriyat uyezdiga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
САЛОРЛАР, солурлар (ўзларини салир деб атайдилар) — Хитойдаги туркий халқ. Асосан, Цинхай вилоятининг Сюнхуа нохиясида яшайдилар (90 минг киши, 1990й.лар ўрталари). Салор тилидл сўзлашади. Диндорлари — мусулмон суннийлар. Хитой йилномаларида С. 14-а.дан тилга олинган. В. В. Бартольд С.нинг Туркманистонда яшайдиган туркманлар (ўғузлар) таркибида бўлган салор (салир) қабиласи б-н тарихан боғликлигини исботлаб берди. Абултзий Баҳодирхоннинг ёзишича, Ўғузхоннинг ўғли Тоғхоннинг 4 ўғли бўлиб, каттасининг исми Салур эди. Ҳозир ХХРда яшайдиган С.нинг ҳаётида туркистонликлар, айниқса, ўзбеклар урфодати сақланиб қолган. Мас, улар уйларининг атрофини, кўчаларини ва ҳовлиларини мевали дарахтлар экиб боғга айлантиришади, уйжой қуришда тўсинларни безатишади, ҳовлига қаратилган катта айвон барпо этишади, маҳаллаларда масжид солишга алоҳида эътибор беришади. Биргина Сюнхуа ноҳиясида каттакичик 79 та масжид мавжуд. Рўза ва Қурбон ҳайитларини катта тантана б-н ўтказишади. Хитой халқи б-н яқин яшашига қарамай ислом бўйича ҳаром ва макруқ деб кўрсатилган нарсалар ейилмайди. Эркаклар оқ ёки қора дўппи киядилар. Ёш йигитлар оқ кўйлак, унинг устидан нимча кийишади, белларига қизил белбоғ боғлашади. Катта ёшдагилар тўн кийишади. Қизлари қизил кўйлак, унинг устидан қора нимча, дўппи кийишади, қулоғига бир неча ҳалқадан иборат бўлган зирак тақади. Ёш аёллар яшил, ўрта ёшдагилар қора, катта ёшликлар оқ рангли рўмол ўрайдилар. Никоҳва мотам маросимлари ўзбек ва уйғурларга ўхшайди. Сўнгги йилларда С ҳаётида, айниқса, кийинишида анча ўзгаришлар пайдо бўлган бўлсада, миллийлик қаттиқ сақланиб қолган.
С қадимдан деҳқончилик ва чорвачилик б-н шуғулланишган. Савдогарлик, боғбонлик, олтин қазиш каби касблар улар ҳаётида катта ўрин тутади. Кўп оилалар ҳунармандчилик б-н шуғулланади. 1954 й. 24 фев.дан ўз мухторият уездига эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.