Saltovomayatsk madaniyati

Saltovomayatsk madaniyati - Don daryosi va Azov dengizi böyidagi çöl, örmonçöllarida yaşagan köçmançi va yarim köçmançi xalqlardan qolgan arxeologik yodgorliklar. S.M. m. Mayatsk ş. xarobasi va Saltovo qabristoni nomidan olingan. Xazar xoqonligi (7—8-a.lar) tarkibiga kiruvçi köçmançi qabilalar (bulğor va alanlar) ötroqlaşib, ular orasida mulkçilik munosabatlari şakllanayotgan davrda paydo bölib, bijanaklar (peçeneglar) zarbasi (9—10-a. lar oraliğida) natijasida inqirozga yuz tutgan davrga töğri keladi. 19-a.da S.M. m.ning 10 ga yaqin yodgorligi topilgan. 1900 y.da öqituvçi V.A.Babenko Saltovo qabristoni (Xarkov viloyatidagi Verxnoye Saltovo qişloği)dan bir neça katakombani qazib örgangan. 1906 y.da Mayatsk ş. xarobasi (Tixaya Sosna daryosining Don daryosiga quyiladigan joyida, Voronej viloyati) örganilgan. Omoç, öroq, çalği, köza, toğora, qozon, tuvak va b. topilgan. Sopol idişlar qölda va kulolçilik çarxida yasalgan. Hozirgaça S.M. m.ga oid 200 dan ortiq manzilgoh, qişloq, qörğon, şahar va qabristonlar ma'lum. S.M. m.da marhumlar uç xilda; ğujanak holda, çalqança yotqizib va kuydirib kömilgan. S.M. m.ning eng katta qabristoni Saltovo hisoblanib, 300 dan ortiq katakombali qabr oçilgan. Daxmalar, asosan, tepaliklarda qazilgan ğorlardan iborat bölib, marhumlar köpinça erkak va ayol yoki bolalar b-n birga kömilgan qabrlar ham uçraydi. Jangçilarning qabrlariga qiliç, paykon va boltalar qöyilgan. S.M. m.ga xos madaniyat qoldiqlari alanlar va bulğorlar yaşagan r-nlar: Şarqiy Qrim, Örta Volga va Quyi Dunaydan topilgan.