Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Samara viloyati

    Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 93–94-b. — ziyouz.com

    Samara viloyati - RFdagi viloyat. Rossiya Yevropa qismining jan. şarqida joylaşgan. Volga böyi federal okrugiga kiradi. 1928 y. 14 mayda (Örta Volga viloyati sifatida) taşkil qilingan. 1929 y.dan Örta Volga ölkasi, 1935 y.dan Kuybişev ölkasi, 1936 y.dan 1991 y.gaça Kuybişev viloyati deb atalgan. Mayd. 53,6 ming km2. Axoliyey 3239,8 ming kişi (2002), asosan, ruslar, şuningdek, çuvaş, tatar, mordva, ukrain va b. millat vakillari ham yaşaydi. Şahar aholisi — 80,6%. Markazi — Samara ş. Boşqa yirik şaharlari: Tolyatti, Sizran, Novokuybişevsk. Tarkibida 27 ma'muriy tuman, 11 şahar, 23 şaharça bor.

    Viloyat Şarqiy Yevropa tekisligining jan.şarqida, Volga daryosining örta oqimida, örmonli daşt va daşt zonalari çegarasida joylaşgan. Volga daryosi ikki (öng va çap sohili) qismga bölib turadi. Öng sohil qismida Volga böyi qirlari (eng baland joyi 370 m) bor. Çap sohili ham pastbaland. Foydali qazilmalari: neft, tabiiy gaz, bitum, yonuvçi slanets, sof oltingugurt, gips, ohaktoş. Iqlimi kontinental quruq. Yanv.ning örtaça t-rasi —14°, iyulniki 20°—22°. Yillik yoğin 300—400 mm. Vegetatsiya davri 180 kun. Asosiy daryosi — Volga. Irmoklari: Usa, Sizran, Katta Çeremşan, Sok, Samara, Çagra, Katta Irgiz va b. Kuybişev va Saratov suv omborlari bor. Sv. xududining 12% örmon. Tuproklari: töq sur tusli tuproq, qoratuproq, kaştan, podzollaşgan tuproklar. Viloyatda böri, tulki, los, qobon, olmaxon, quyon, börsiq, kemiruvçilar, suv kalamuşi va b.; quşlardan — qur, çil kaklik, karkur uçraydi. Dare, kul va b. suv havzalarida baliqturi köp. S.v. hududida Samarskaya Luka milliy boği, Jiguli qöriqxonasi bor. Yirik issiklik elektr stansiyalari, GESlar mavjud. Yetakçi sanoat tarmoklari: maşinasozlik va metallsozlik (yengil avtomobillar — Volga avtomobil z-di; samolyotlar — «Aviakor»; stanoklar — Örta Volga stanoksozlik z-di, «Soliton» korxonasi; q.x. maşinalari — Sizran q.x. maşinasozlik z-di; sement sanoati uçun jihozlar — «Volgotsemmaş» i.ç. birlaşmasi, konçilik va energetika sanoatlari uçun jihozlar — «Tyajmaş» korxonasi, neft qazib oliş uçun jihozlar — Samara doloto z-di; transformator podstansiyalari — «Elektroşçit» z-di; podşipniklar — «Şar» va b. korxonalar). Neftni qayta işlaş, neft kimyosi va kimyo sanoatlari (Samara, Novokuybişevsk va Sizran neftni k,ayta işlaş z-dlari); sintetik spirt, fenol, atseton i.ç. — «Sintezspirt» z-di; «Sintezkauçuk» i.ç. birlaşmasi; mineral öğitlar i.ç. — «Kuybişevazot», «Tolyattiazot», «Kuybişevfosfor» i.ç. birlaşmalari, kimyo öğitlari z-di; «Uglerod» korxonasi — sintetik smolalar; «Plastik» korxonasi — polimer plyonkalar, kuriliş materiallari (sement, asbotsement quvurlari, şifer va b.), ozik,ovqat (un, göşt, sut, yoğmoy korxonalari), yengil sanoatlari rivojlangan.

    QX ğallaçilikçorvaçilikka ixtisoslaşgan. Tariq, kuzgi javdar, arpa, greçixa, qand lavlagi, dukkaklilar ekiladi. Asosiy texnika ekini — kungaboqar. Kartoşka, sabzavot, yem-xaşak ekinlari ham yetiştiriladi. Mevazorlar bor. Asalariçilik rivojlangan. Çorvaçilik göştsut va göştjunga ixtisoslaşgan. Koramol, çöçqa, qöy va eçki boqiladi. Volgada kemalar katnaydi. Avtoyöllar uz. 7227 km, t.y.lar uzunligi 1388 km. Beryoza qişloğida «Kurumoç» xalqaro aeroporti bor. 11 oliy öquv yurti, 8 muzey, 5 teatr, sirk, filarmoniya, Sergiyev Mineral Suvlari kurorti mavjud.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    САМАРА ВИЛОЯТИ - РФдаги вилоят. Россия Европа қисмининг жан. шарқида жойлашган. Волга бўйи федерал округига киради. 1928 й. 14 майда (Ўрта Волга вилояти сифатида) ташкил қилинган. 1929 й.дан Ўрта Волга ўлкаси, 1935 й.дан Куйбишев ўлкаси, 1936 й.дан 1991 й.гача Куйбишев вилояти деб аталган. Майд. 53,6 минг км2. Ахолией 3239,8 минг киши (2002), асосан, руслар, шунингдек, чуваш, татар, мордва, украин ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси — 80,6%. Маркази — Самара ш. Бошқа йирик шаҳарлари: Тольятти, Сизрань, Новокуйбишевск. Таркибида 27 маъмурий туман, 11 шаҳар, 23 шаҳарча бор.

    Вилоят Шарқий Европа текислигининг жан.шарқида, Волга дарёсининг ўрта оқимида, ўрмонли дашт ва дашт зоналари чегарасида жойлашган. Волга дарёси икки (ўнг ва чап соҳили) қисмга бўлиб туради. Ўнг соҳил қисмида Волга бўйи қирлари (энг баланд жойи 370 м) бор. Чап соҳили ҳам пастбаланд. Фойдали қазилмалари: нефть, табиий газ, битум, ёнувчи сланец, соф олтингугурт, гипс, оҳактош. Иқлими континентал қуруқ. Янв.нинг ўртача т-раси —14°, июлники 20°—22°. Йиллик ёғин 300—400 мм. Вегетация даври 180 кун. Асосий дарёси — Волга. Ирмоклари: Уса, Сизрань, Катта Черемшан, Сок, Самара, Чагра, Катта Иргиз ва б. Куйбишев ва Саратов сув омборлари бор. Св. худудининг 12% ўрмон. Тупроклари: тўқ сур тусли тупроқ, қоратупроқ, каштан, подзоллашган тупроклар. Вилоятда бўри, тулки, лось, қобон, олмахон, қуён, бўрсиқ, кемирувчилар, сув каламуши ва б.; қушлардан — қур, чил каклик, каркур учрайди. Даре, кул ва б. сув ҳавзаларида балиқтури кўп. С.в. ҳудудида Самарская Лука миллий боғи, Жигули қўриқхонаси бор. Йирик иссиклик электр станциялари, ГЭСлар мавжуд. Етакчи саноат тармоклари: машинасозлик ва металлсозлик (енгил автомобиллар — Волга автомобиль з-ди; самолётлар — «Авиакор»; станоклар — Ўрта Волга станоксозлик з-ди, «Солитон» корхонаси; қ.х. машиналари — Сизрань қ.х. машинасозлик з-ди; цемент саноати учун жиҳозлар — «Волгоцеммаш» и.ч. бирлашмаси, кончилик ва энергетика саноатлари учун жиҳозлар — «Тяжмаш» корхонаси, нефть қазиб олиш учун жиҳозлар — Самара долото з-ди; трансформатор подстанциялари — «Электрошчит» з-ди; подшипниклар — «Шар» ва б. корхоналар). Нефтни қайта ишлаш, нефть кимёси ва кимё саноатлари (Самара, Новокуйбишевск ва Сизрань нефтни к,айта ишлаш з-длари); синтетик спирт, фенол, ацетон и.ч. — «Синтезспирт» з-ди; «Синтезкаучук» и.ч. бирлашмаси; минерал ўғитлар и.ч. — «Куйбишевазот», «Тольяттиазот», «Куйбишевфосфор» и.ч. бирлашмалари, кимё ўғитлари з-ди; «Углерод» корхонаси — синтетик смолалар; «Пластик» корхонаси — полимер плёнкалар, курилиш материаллари (цемент, асбоцемент қувурлари, шифер ва б.), озик,овқат (ун, гўшт, сут, ёғмой корхоналари), енгил саноатлари ривожланган.

    ҚХ ғаллачиликчорвачиликка ихтисослашган. Тариқ, кузги жавдар, арпа, гречиха, қанд лавлаги, дуккаклилар экилади. Асосий техника экини — кунгабоқар. Картошка, сабзавот, ем-хашак экинлари ҳам етиштирилади. Мевазорлар бор. Асаларичилик ривожланган. Чорвачилик гўштсут ва гўштжунга ихтисослашган. Корамол, чўчқа, қўй ва эчки боқилади. Волгада кемалар катнайди. Автойўллар уз. 7227 км, т.й.лар узунлиги 1388 км. Берёза қишлоғида «Курумоч» халқаро аэропорти бор. 11 олий ўқув юрти, 8 музей, 5 театр, цирк, филармония, Сергиев Минерал Сувлари курорти мавжуд.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.